Klókindi Theresu May - Naušasamningum hafnaš

Breska žingiš hafnaši naušasamningum og afarkostum sem ESB hafši gert Bretum.  Žar meš getur breska rķkisstjórnin haldiš śtgönguferlinu įfram  meš frjįlsar hendur.

Klukkan 11 hinn 29. mars 2019

 Dagsetning śtgöngunnar liggur fyrir og henni veršur ekki breytt žótt trślega verši žrefaš um žaš nęstu daga.

Klukkan 11 aš breskum tķma hinn 29. mars mun Bretland ganga śr ESB

Naušasamningarnir voru felldir meš žaš miklum mun aš litlar lķkur eru į aš višręšur um nżjan samning verši teknar upp, žótt framkvęmdastjórn ESB muni žrżsta verulega į um žaš.

Framganga og frekja ESB ķ žessum ferli hefur veriš meš ólķkindum og keppst var  viš aš nišurlęgja Breta sem mest. 

Viš getum nś séš hver örlög okkar Ķslendinga hefšu veriš ef ESB sinnum hér į landi hefši tekist ętlunarverk sitt aš troša okkur žar inn. 

Frķverslunarsamningur viš Breta

Fęreyingar hafa tilbśinn frķverslunarsamning viš Breta um leiš og śtgangan er oršin aš veruleika. Žaš sama eigum viš Ķslendingar aš gera.

 


mbl.is Brexit-samningi May hafnaš
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Um makrķlveišar og Hęstaréttardóm

Makrķllinn var nżr stofn innan ķslenskrar fiskveišilögsögu og veišar rétt hafnar žegar ég varš rįšherra. Magn makrķls fór mjög ört vaxandi ķ lögsögunni meš stórum göngum inn į grunnmiš, vķkur og voga hringinn ķ kringum landiš. Makrķllinn hafši žį um skamman tķma veriš veiddur ķ bręšslu į vegum örfįrra stórra uppsjįvarskipa.

2010 žótti rétt aš taka utan um skipulagningu og žróun žessara veiša, sem var reyndar ósamiš um lķkt og enn žį er. 

Viš stóšum ķ haršvķtugum deilum viš ESB um rétt okkar til makrķlveiša. Og žessar śtgeršir frekar en ašrir  hefšu ekki fengiš mikinn afla ķ sinn hlut, ef rįšherra hefši ekki stašiš fast į rétti Ķslendinga til makrķlveiša og stašiš af sér  m.a. hótanir um višskiptabann ef viš héldum įfram veišum į makrķl.

Žį var įkvešiš aš skipta veišiheimildum ķ makrķl į śtgeršarflokka žannig aš stóru uppsjįvarskipin sem höfšu eingöngu veitt til bręšslu fengu įfram meginhluta veišiheimilda, frystitogarar og ķsfiskskip fengu įkvešinn hluta, smįbįtar og lķnubįtar tiltekinn hluta. Jafnframt var sett ströng skylda į manneldisvinnslu, sem stórjók veršmętasköpun aflans og skapaši fjölda mikilvęgra starfa ķ fiskvinnslum vķtt og breytt um landiš.

Žaš var metiš svo aš rįšherra vęri žetta heimilt žar sem m.a. vęri um nżjan stofn aš ręša sem ósamiš var um.

Manneldiskrafan og žessi rįšstöfun veišiheimilda skilaši stórauknum tekjum ķ žjóšarbśiš, mikilli atvinnu,  įsamt vandašri umgengni um aušlindina.


Aš mķnu mati ber rįšherra einnig aš hafa ķ huga fyrstu grein fiskveišistjórnunarlaga en žar segir:

" Nytjastofnar į Ķslandsmišum eru sameign ķslensku žjóšarinnar. Markmiš laga žessara er aš stušla aš verndun og hagkvęmri nżtingu žeirra og tryggja meš žvķ trausta atvinnu og byggš ķ landinu"

Hęstiréttur hefur dęmt aš žessi ašgerš hafi veriš ólögleg. Ég harma žaš og er žvķ ósammįla.

Hęstiréttur viršist aš mķnu mati taka tķmabundinn einkahag einstakra śtgerša fram yfir žjóšarhag og almannahagsmuni.
Rétturinn horfir einnig  aš mķnu mati framhjį ofangreindri markmišsgrein fiskveišistjórnunarlaganna sem kvešiš er į um ķ 1. grein.
Reglugeršin sem sett var 2010 heimilaši smįbįtum, lķnubįtum, frystiskipum og ķsfiskbįtum aš komast inn ķ veišar į makrķl, žessari nżju fisktegund sem var aš ganga inn į Ķslandsmiš. Žessir śtgeršarflokkar hefšu annars veriš śtilokašir frį makrķlveišunum.
Dómur Hęstaréttar žżšir vęntanlega aš žessir śtgeršahópar smįbįta og minni skipa verši aš skila veišiheimildum sķnum ķ makrķl til žessara örfįu stóru uppsjįvarskipa sem hafa sótt žetta mįl til Hęstaréttar.

Menn geta svo sem haft sķnar skošanir į žvķ, en varla gęti sś įkvöršun veriš ķ žįgu žjóšarhagsmuna.

Umręddar śtgeršir eiga eftir aš sanna hvert raunverulegt tjón žeirra eša įvinningur var af žessari reglugeršarsetningu.

Žessi makrķll var allur veiddur og aš mķnu mati skilaši žessi įkvöršun miklum įvinningi fyrir žjóšarbśiš og allan almenning ķ landinu og einnig fyrir stöšu okkar į alžjóšavettvangi um stjórnun  makrķlveiša sem gagnast ekki hvaš sķst žessum umręddu śtgeršum.


Halldór Kiljan Laxnes og Fullveldiš

Hęttulegustu óvinir sérhverrar žjóšar eru ęfinlega innlendir umbošsmenn sem geingiš hafa hinu erlenda kśgunarvaldi į hönd og reka erindi žess innnanlands" sagši Halldór Kiljan Laxxnes ķ hįtķšarręši 1. des 1935"

Ķ dag fögnum viš aldarafmęlis fullveldis Ķslendinga. Viš glešjumst og sżnum styrk sjįlfstęšrar žjóšar ķ menningu, listum, fjölžęttu atvinnulķfi, sögu og öflugu žjóšlķfi. Til hamingju stolt ķslensk žjóš.

En fullveldisbarįttan var og er ekki bara "kabarett" eša sżning į skrautbśnu fólki og hvķtum flibbum meš glitrandi oršum. Barįttan fyrir fullveldi og sjįlfstęši žjóšarinnar er eilķf

Sjįlfstęšiš er sķvirk aušlind( Ragnar Arnalds ķ samnefndri bók) 
Barįttan fyrir eigin landhelgi og 200 mķlna fiskveišilögsögu kostaši blóš svita og tįr en var einn lykillin aš sjįlfstęši okkar sem žjóšar.

Fullveldiš felst m.a. ķ žvķ aš rįša verndun og nżtingu nįttśru aušlinda okkar.
Fróšlegt veršur aš sjį hvernig žess sjįlfstęšisfįfanga sem landhelgisbarįttan skilaši okkur verši minnst ķ dag.

"Umbošsmenn hins erlenda kśgunarvalds" og ESB umsóknin

Žeir sem sóttu um ašild aš ESB  2009 voru reišubśnir aš fórna fullveldi okkar og žar meš forręšinu yfir fiskveišiaušlindinni til ESB enda var žaš žaš ófrįvķkjanleg krafa Sambandsins. Žessu kynntist ég vel sem rįšherra sjįvarśtvegsmįla mešan į ESB umsókninni stóš og hafnaši žessar kröfu ESB alfariš. Takiš eftir: 

Nśna i skrśšgöngunum ķ dag munu stjórnmįlamenn og ašrir sem aš ESB umsókninnni stóšu  berja sér į brjóst, hneykslast į öšrum, skammast sķn hvergi og žóst hvergi hafa komiš  žar nęrri. Halldór Laxnex kann aš koma oršum um slķka menn:

" Hęttulegustu óvinir sérhverrar žjóšar eru ęfinlega innlendir umbošsmenn sem geingiš hafa hinu erlenda kśgunarvaldi į hönd og reka erindi žess innnanlands" sagši Halldór Kiljan Laxxnes ķ hįtķšarręši 1. des 1935"

Žessi orš eru jafn sönn ķ dag. Slķkir menn munu žvķ mišur įvalt verša til og  kunna aš villa į sér heimildir eins og dęmin sanna.

Umsókn aš ESB var ašför aš fullveldi žjóšarinnar

Alvarlegasta ašförin aš sjįlfstęši žjóšarinnar hin sķšari įr var hin fyrirvaralausa umsókn um inngöngu  Ķslands ķ ESB, sem send var sumariš 2009. Hefši sś umsókn nįš fram aš ganga eins og stušningsmenn hennar  böršust fyrir, vęrum viš nś ekki aš fagna 100 įra fullveldi sem sjįlfstęš žjóš. Svo tępt getur žetta fjöregg okkar stašiš óbrotiš.

 Barįtta Breta og hótanir ESB

Barįtta Breta til aš losna undan yfirrįšum ESB valdsins ķ Brussel og žeir afkostir og hótanir sem žeir mega žola sżna ķ hnotskurn hvaša erindi viš hefšum įtt žarna inn.

Viš sem stóšum ķ žessari barįttu glešjumst žvó okkur tókst aš stöšva ESB- umsóknina og  koma ķ veg fyrir aš fullveldiš žjóšarinnar yrši framselt til Brüssel. Žaš er hins vegar  kaldhęšnislegt aš horfa į suma žį sömu sem beittu sér hvaš haršast ķ aš koma okkur ķ ESB  ganga nś ķ fylkingarbrjósti hįtišahalda aldar afmęlis fullveldisins. Hvernig veršur ESB umsóknarinnar minnst ķ hįtķšarhöldum dagsins? Mér veršur hugsaš til ręšu Halldórs Laxness

3.Orkupakki ESB - Framsal į fullveldi

Og enn er tekist į um fullveldiš: Svokallašur 3. Orkupakki ESB er ķ prentun sem žingmįl rķkisstjórnarinnar til stašfestingar. Hann felur ķ sér mögulegt framsal į yfirrrįšum Ķslendinga og  forręši yfir orkuaušlindum okkar og rįšstöfun raforku sem unnin gęti veriš.

Žaš į aš horfa til framtķšar, veršur minnst į žį barįttu sem er framundan  um orkuaušlindir žjóšarinnar ķ hįtķšarręšum dagsins?

 Landbśnašur, matvęla og fęšu öryggi žjóšarinnar - Hrįakjötsmįliš

Tekist er į um fullveldisrétt okkar til aš taka eigin įkvöršun um matvęla- og fęšu öryggi žjóšarinnr, beita naušsynlegum verndar ašgeršum til aš tryggja lżšheilsu og heilbrigši bśfjįrkynja okkar, öfluga og holla matvęlaframleišslu. Veršur minnst į žessi mįl ķ hįtķšar og barįtturęšum dagsins?

Ręša Halldórs Laxnes 1. des 1935
Mér veršur hugsaš til hįtķšarręšu Halldórs Laxness af svölum Alžingishussins 1. des 1935.

"Fullveldi ķslenska rķkisins, sem var višurkent 1918, var rökréttur įrįngur af starfi allra žessara manna. En um leiš og vér hugsum til žeirra allra meš lotnķngu og žakklęti erum vér einnig minnugir hins sögulega lögmįls, aš erlendu kśgunarvaldi hefur aldrei tekist aš halda žręlatakinu į neinni žjóš nema žvķ ašeins aš žetta śtlenda kśgunarvald ętti sterka mįlsvara, leppa eša umbošsmenn innan žjóšarinnar sjįlfrar. Žetta hefur svo til geingiš hjį oss ķ sögu fortķšarinnar, einsog hjį öšrum žjóšum sem lotiš hafa erlendu kśgunarvaldi, og žaš mun einnig svo til gįnga ķ nśtķš og framtķš:

Hęttulegustu óvinir sérhverrar žjóšar eru ęfinlega innlendir umbošsmenn sem geingiš hafa hinu erlenda kśgunarvaldi į hönd og reka erindi žess innnanlands. Žessir menn eiga sitt lįngfešgatal ķ sögu žjóšarinnar eingu sķšur en frelsishetjurnar. Nafn Gissurar Žorvaldssonar er žeirra nafn, ętt žeirra hans ętt"

Nóbelshöfundurinn Halldór Kiljan Laxness er einn af hinum stóru nöfnum ķ fullveldissókn žjóšarinnar sem viš nś höldum hįtķšlega.
Ręšan sem hann flutti af svölum Alžingishśssins 1. des 1935 į jafn vel viš ķ dag, hvert einasta orš.

Ręša Halldórs Laxnes fylgir hér meš sem holl og sķgild lesning sjįlfstęšrar žjóšar.

Ręša 1. desember 1935 haldin į fullveldisafmęlinu

og śtvarpaš frį svölum Alžķngishśssins 

Ķslendķngar:

Enn einu sinni er runninn sį dagur sem gefur oss öllum tękifęri til aš minnast dżrmętustu hugsjóna ķslensks fólks, žeirra hugsjóna sem ekki ašeins į sķšastlišnum öldum, heldur alt frį upphafi Ķslandsbygšar hafa veriš djśpręttastar ķ žjóšerninu, mįttarstólpi žess og tilverurök: hugsjón frelsisins, hugsjón sjįlfstęšisins.

Ķ dag komum viš öll saman einum huga sem sjįlfstęšismenn, żmist sem hermenn eša kyrlįtir ašdįendur žess frelsis sem er hiš ęšsta takmark fólksins, kvikan ķ ķslensku žjóšerni.

Žessi dagur er ekki helgašur neinum sérstökum flokki né grunnfįnum žeirra, hann er ekki helgašur neinum sérhagsmunum neinna įkvešinna hópa sem berjast fyrir įkvešnum įvinnķngum sér til handa, eša įkvešnum kennisetnķngum, eša įkvešnum hindurvitnum, og žetta er sķst af öllu dagur til aš hylla nokkra sérstaka śtvalda menn, eša sérstök einakaafrek og einkastofnanir sem hversdagslega fagna frelsi og sjįlfstęši ķ tali og atferli einsog žessar hugsjónir og framkvęmd žeirra vęru žeirra eigin einkamįl".

 DAGUR HINNA MÖRGU

"Ķ dag er ekki dagur hinna einstöku eša hinna śtvöldu, ķ dag er dagur hinna mörgu, sį dagur sem er helgašur mįlstaš fólksins, žeirrar lķfsheildar sem er kölluš ķslensk žjóš, aš žeim hundraš žśsund manns ekki undanteknum, sem ķ dag heya strķšiš viš óblķš öfl nįttśrunnar til aš skapa lķfsveršmętin, żmist į hinum grimmu höfum umhverfis Ķsland, eša ķ hinum dreifšu bygšum landsins undir vorum norręna skammdegishimni, eša hinum lįgu aušmjśku kauptśnum sem standa aš fótum gneypra fjalla viš grįan, śfinn fjöršinn".

Dagur žjóšernis og frelsis

"Ķ dag er dagur žessa fólks, — įn flokkaskiftķngar og sérhagsmunamįla, žaš er dagur žjóšernisins, dagur hins djśpręttasta ķ ķslensku žjóšerni, dagur frelsisins. Enn einu sinni erum vér saman komin hér į žessum degi til aš nefna hiš helga nafn frelsisins.

Nś er hér hvorki stašur né stund til aš koma fram meš neinar fjarręnar og óhlutkendar skżrķngar į frelsishugtakinu, hverju fólkiš hefur barist fyrir į undanförnum öldum, og hverju žaš hlżtur aš berjast fyrir enn žann dag ķ dag undir nafni frelsisbarįttunnar".

Jón Siguršsson,Jón Arason, Baldvin Einarsson, Fjölnismenn ....

"Ég held aš žaš sé ekki til ein mynd sem skżrir öllu betur frelsisbarįttu ķslendķnga į sķšastlišnum öldum en myndin af Jóni Siguršssyni hér į Austurvelli. Žaš er eingin flókin heimspekileg skilgreinķng į óhlutkendu hugtaki, heldur mynd af manni sem lķf hans var holdgun žjóšviljans ķslenska, vilja ķslensks almennķngs til aš varpa af sér erlendri yfirdrotnun, oki og hlekkjum. Ęvistarf hans var ekki hugsęr įróšur fyrir óįžreifanlegum kennķngum, heldur barįtta fyrir mjög įžreifanlegum umbótum į hversdagskjörum venjulegs fólks, žaš var barįtta gegn verslunaryfirrįšum og aršrįni erlendra manna og stofnana į ķslendķngum, og fyrir hagstęšari verslunarhįttum; hann baršist fyrir žvķ aš aršurinn af vinnu og veršmętum ķslenskrar alžżšu rynni ekki ķ sjóši erlendra yfirdrottna; hann baršist fyrir žvķ aš innlendri stjórn vęru gefin forrįš til aš fara meš fjįrreišur landsins. Įšur en vér höldum leingra, er oss skylt aš bera oss einnig ķ munn nöfn annarra žeirra manna sem fremstir stóšu ķ barįttu lišinna alda fyrir frelsi voru, oss bera aš nefna nafn Jóns Arasonar sem lagši höfuš sitt undir öxina ķ barįttunni fyrir sjįlfstęši Ķslands, og frį öldinni sem leiš ber oss einnig aš minnast bęši Baldvins Einarssonar og Fjölnismanna, sem į öndveršum dögum Jóns Siguršssonar beittu sér fyrir velferšarmįlum žjóšarinnar og vöktu hana til barįttu".

Verjumst leppum og žręlataki erlends kśgunarvalds

"Fullveldi ķslenska rķkisins, sem var višurkent 1918, var rökréttur įrįngur af starfi allra žessara manna. En um leiš og vér hugsum til žeirra allra meš lotnķngu og žakklęti erum vér einnig minnugir hins sögulega lögmįls, aš erlendu kśgunarvaldi hefur aldrei tekist aš halda žręlatakinu į neinni žjóš nema žvķ ašeins aš žetta śtlenda kśgunarvald ętti sterka mįlsvara, leppa eša umbošsmenn innan žjóšarinnar sjįlfrar.

Žetta hefur svo til geingiš hjį oss ķ sögu fortķšarinnar, einsog hjį öšrum žjóšum sem lotiš hafa erlendu kśgunarvaldi, og žaš mun einnig svo til gįnga ķ nśtķš og framtķš: Hęttulegustu óvinir sérhverrar žjóšar eru ęfinlega innlendir umbošsmenn sem geingiš hafa hinu erlenda kśgunarvaldi į hönd og reka erindi žess innnanlands. Žessir menn eiga sitt lįngfešgatal ķ sögu žjóšarinnar eingu sķšur en frelsishetjurnar. Nafn Gissurar Žorvaldssonar er žeirra nafn, ętt žeirra hans ętt.

Į žessum degi er ešlilegt aš vér gerum žaš upp sem įunnist hefur ķ frelsisbarįttunni. Vér minnumst žeirra manna sem hefndu Jóns Arasonar. Vér minnumst žjóšernisvaknķngar Fjölnismanna, sem var undanfari hinnar farsęlu barįttu žjóšarinnar undir forustu Jóns Siguršssonar. Og loks minnumst vér įrsins 1918 žegar Ķsland var višurkent fullvalda rķki".

Unnir sigrar en barįttan heldur įfram

"En žegar vér lķtum yfir unna sigra į lišinni tķš, er žaš žį ašeins til aš hvķlast ķ endurminnķngum fornra afreka, einsog nś sé öllu nįš sem var barist fyrir į undanförnum öldum, einsog nś vęri frelsi og sjįlfstęši Ķslands feingiš fyrir fult og alt og ķ eitt skifti fyrir öll?

Ég efast ekki um aš til séu žeir flokkar og sérhagsmunastefnur, sem telji sér best borgiš meš žvķ aš bśa til kennķngu um aš frelsisbarįttu ķslendķnga hafi veriš lokiš fyrir 17 įrum, — 1. desember 1918.

Hinum sem hugsa ķ meiri einlęgni, öllum žeim hinum mörgu sem heill almennķngs, heill hins venjulega manns, er hiš eina einkamįl, gefur 1. desember 1935 sérstakt tilefni til aš spyrja, — spyrja sjįlfa sig og nįgranna sķna ķ sveit og kaupstaš: Hvaš lķšur frelsisbarįttu hinnar ķslensku žjóšar, fólksins, almennķngs, hins venjulega manns, žķn, mķn? Er henni lokiš? Eša heldur hśn įfram?

Žaš er satt, ķslenska rķkiš er sjįlfstętt, — žvķ hefur aš minsta kosti veriš lżst yfir um allan heim. En ķslenska fólkiš, hinir hundraš žśsund menn og konur, sem skapa lķfsveršmętin ķ landinu, žeir sem ķ dag heya strķšiš viš óblķš öfl nįttśrunnar į vorum grimmu noršlęgu höfum, eša ķ hinum dreifšu, kuldalegu bygšum landsins, — hvert er žeirra svar žegar žeir spyrja sjįlfa sig ķ dag hversu lįngt sé komiš frelsisbarįttu vorri: Er ég frjįls mašur ķ žessu landi? Ert žś frjįls mašur ķ žessu landi? Er žjóšin oršin frjįls, žótt rķkiš sé aš nafninu til sjįlfstętt?"

Fólkiš verši frjįlst

"Nś er ekki óhugsandi aš einhverjir séu til sem hafa bśiš sér til kennķngu um žaš, aš frjįlsir menn séu allir žeir sem ekki eru lokašir inni ķ tukthśsinu; aš frelsiš sé fališ ķ žvķ aš vera ekki ķ tukthśsinu. En fólkiš er į öšru mįli. Kröfur žess til frelsis eru hęrri en svo aš žaš geri sig įnęgt meš žaš eitt aš vera ekki ķ tukthśsinu. Fólkiš er nefnilega lķka heimspekķngar į sinn hįtt. Žaš hefur undir nišri įkvešnar hugmyndir um mannlegan viršuleik, um viršuleik žess hlutverks aš vera manneskja į jöršinni, og einmitt žessar hugmyndir um aš vera mašur og geta lifaš einsog mönnum sęmi, var, er og veršur takmark og ešli allrar frelsisbarįttu.

Frelsisžrį fólksins er žrį žess til aš lifa samkvęmt žeim hugmyndum sem žaš gerir sér um aš mannlegum verum sęmi aš lifa, žannig aš heilbrigšar óskir žess, lķfskröfur og lķfshręrķngar geti feingiš fulla śtrįs ķ žvķ samfélagi, žar sem žaš lifir. Aš žvķ sé leyft aš starfa ķ landi sķnu aš žvķ sem hverjum hentar best, og žó žannig aš starf žess sé ekki unniš fyrir gżg, heldur mešal til aš veita žvķ žęr nęgtir til lķkama og sįlar sem eru óhjįkvęmilegar til žess aš persónuleiki mannsins fįi aš njóta sķn.

Frjįlsir menn eru žeir einir sem lifa ķ alsnęgtum, starfa skynsamlega, farsęlu starfi ķ žįgu sķna og félagsheildar sinnar, en hafa žó fult nęši til aš įstunda gjafir andans, og geta komiš börnum sķnum til fylsta žroska. Žannig lifa frjįlsir menn. Žannig lifir frjįls žjóš. Žaš er žetta, aš lifa eins og mönnum sęmir, sem fólkiš į viš žegar žaš rķs gegn kśguninni og berst fyrir frelsi sķnu".

Frelsi til aš lifa eins og mönnum sęmir 

"Ķ dag er dagur hinna mörgu, en ekki hinna fįu, dagur fólksins, sį dagur sem er tileinkašur mįlstaš fólksins, frelsisins til aš lifa eins og mönnum sęmir.

Žaš er ķ dag sem sjómašurinn į aš svara žessari spurnķngu: Ert žś frjįls mašur? Er skynsamlegt hlutfall milli barįttu žinnar viš žetta dutlśngafulla haf, milli lķfsbarįttu žinnar yfirleitt, og žess hlutar sem žś berš śr bżtum til žess aš veita fjölskyldu žinni og sjįlfum žér žį ašbśš sem mönnum sęmir? Taka žau į móti žér meš įhyggjulausu frjįlsu yfirbragši ķ rśmgóšum hśsakynnum, björtum og hlżum, žegar žś kemur heim eftir aš hafa lagt fram starfskrafta žķna ķ žįgu samfélagsins? Eruš žiš frjįls aš žvķ aš uppfylla allar kröfur ykkar til lķfsins?"

 

Komiš börnum til žroska

"Getur žś komiš börnunum žķnum til fylsta žroska einsog frjįls mašur, žannig aš alt hiš sérstaka sem ķ žeim bżr fįi skilyrši aš eflast og mentast, hvert ķ sķna įtt? Og hefur žś sjįlfur hiš naušsynlega nęši auk starfs žķns, til aš leggja stund į gjafir andans, einsog žś žrįšir svo oft žegar žś varst śngur? Eša hefur kanski grimmur ógnahrammur lagt hald į hlutinn žinn undir eins og žś hafšir sótt hann ķ gin hafsins? Kemuršu kanski heim ķ lélegan kofa eša kjallara til konu žinnar męddrar, og barna žinna, sem eru žvķ mjög fjarri aš njóta hins fylsta žroska? Kanski žś hafir ekki einusinni frelsi til aš hita sęmilega upp hjį žér ķ vetrarkuldanum! Og žį lķklega lķtiš nęši til aš njóta žeirrar įnęgju af gjöfum andans sem žig dreymdi oft žegar žś varst śngur, vegna įhyggju og kvķša fyrir komandi dögum um hvernig žś eigir aš klęša hópinn žinn, hvernig žś eigir aš standa ķ skilum meš hśsaleiguna, eša meš hvaša ašferšum žś eigir aš létta į skuldinni žinni, ef žś skyldir vera einn af žeim sem ekki hefur veriš leyft aš stunda atvinnu ķ vetur, kanski lifiršu ķ atvinnuleysi sem er jafnvel ennžį óskynsamlegra en hinn versti žręldómur? En žś ert žó vonandi ekki einn af žeim sem getiš var um ķ Alžżšublašinu ķ fyrradag og sagt aš gętu ekki einusinni uppfylt žį frumstęšustu og lęgstu lķfskröfu, kröfuna um nóg višurvęri, — žś ert vonandi ekki einn žeirra manna, sem hafa ekki einu sinni veriš matvinnśngar yfir hįsumariš, einn žeirra sem hafa ekki einusinni frelsi til aš borša kjöt?"

Upp til dala - śt til stranda 

"Upp til dalanna, lįngt upp til landsins bakviš žessi hvķtu fjöll, situr bóndinn og fólk hans ķ dag viš śtvarpiš sitt og bķšur eftir örvunarorši į žessum degi frelsisins, sem einnig er dagur hans. Einnig hann į aš gera upp viš sjįlfan sig ķ dag svariš viš žessari spurnķngu: Bóndi, hvar er komiš frelsisbarįttu žinni? Ert žś frjįls mašur? Lifir žś ķ nęgtum sem samsvara žvķ erfiši sem žś hefur lagt į žig ķ sumar leiš, žvķ erfiši sem žś leggur į žig ķ vetur? Er hśsiš žitt, bśiš žitt og jöršin žķn ķ žvķ įstandi aš žaš samręmist žeim kröfum sem žś gerir žér um frjįlsra manna lķf, — ekki manna sem hafa žaš eitt aš fagnašarefni aš vera utan tukthśssins, heldur frjįlsra manna ķ oršsins fylsta skilnķngi? Eša ber žś kanski kvķšboga fyrir aš žś munir missa žetta alt žegar minst varir? Hefur žś kanski glępst til aš fullnęgja frelsisžrį žinni, žrį til veglegra og viršulegra lķfs, meš žvķ  aš snśa žér til lokkandi lįnsstofnunar svo žś gętir bygt, og hefur žś komist aš žeirri nišurstöšu aš žessi lįnsstofnun var erkióvinur žinn, sem beiš eftir tękifęri til aš standa yfir žér meš reidda svipu kśgarans til žess aš hegna žér einsog glępamanni fyrir žaš aš žś vildir lifa einsog frjįls mašur ķ hśsi?

Var žaš žį glępur lķfs žķns aš vilja lifa einsog mönnum sęmir, aš žś vildir reyna aš veita žér og žķnum nokkrar žęr unašsbętur ķ lķfinu sem geršu hlut žinn sżnu veglegri en melrakkans ķ greninu, — var žaš žį glępur žinn?"

 Ertu oršinn žręll lįnastofnana ?

"Ertu kanski fyrir bragšiš oršinn žręll fjandsamlegra lįnstofnana, žessara lįnstofnana sem eru svo fjarri žvķ aš vera stofnanir bęnda og vinnandi lżšs į Ķslandi, aš žęr vaka yfir hverri hreyfķngu žinni til žess aš draga til sķn aršinn af striti žķnu jafnóšum, en hóta aš öšrum kosti aš reka žig frį hśsi og heimili og gera žig og börn žķn aš rótlausum umrennķngum og betlurum į eyrinni?

Hefur žrį žinni til aš verša frjįls mašur veriš refsaš svo, aš nś er komiš fyrir žér įžekkast nestislitlum óbótamanni į flótta ķ óbygšum, — fjórtįn til sextįn tķma daglegur žręldómur žinn hefur veriš veršlaunašur ašeins meš hękkandi matarskuldum ķ versluninni og óframśrsjįanlegum vaxtažręldómi žar sem hśs žitt, jörš žķn og bś er aš meira eša minna leyti vešsett žvķ bįnkavaldi sem er alt annaš en vald žitt, sem er vald höfušóvinar žķns, fjįrmįlaaušmagnsins, ķ stašinn fyrir aš vera žitt eigiš vald, žinn eiginn bįnki, rķkisbįnki verkamanna og vinnandi bęnda, žitt eigiš verkfęri til aš afla žér frelsis.

Žś hefur helsti seint oršiš sjįlfstęšismašur — žś hefur séš um seinan aš bįnkavaldiš, fjįrmįlaaušmagniš, er ekki bįnkavald verkalżšs og vinnandi bęnda, heldur framandi vald sem žér er fjandsamlegt, sem mun halda įfram aš vera höfušóvinur hins vinnandi fólks til sjįvar og sveita mešan žeir hafa ekki gert žaš aš sķnu valdi, mešan ekki er hrein alžżšustjórn ķ landinu, mešan bįnkarnir eru ekki, um leiš og framleišslugögnin öll, yfirlżst eign verkalżšs og vinnandi bęnda.

Žetta er sjįlfstęšismįl ķslensku žjóšarinnar.

Žaš eru įhugamįl hins framandi fjįrmįlaaušmagns sem ķ svipinn setja ķslensku fólki stólinn fyrir dyrnar og halda žvķ undir svipu kśgarans ķ dag og hljóta aš skipa sjįlfri landstjórninni fyrir verkum, alveg einsog žaš var framandi vald sem lagši stjórnlagafrumvarpiš fręga fyrir žjóšfund ķslendķnga įriš 1851, žar sem fariš var fram į aš svifta landiš sjįlfsforręši og gera innanlandsmįlefni žess aš ķhlutunarefni erlendra yfirdrotna, — og žaš var žį sem ķslensk žjóšfylkķng sigraši ķ fyrsta sinn; žegar Trampe greifi ętlaši aš beita žjóšfundinn gerręši, žį stóšu fundarmenn į fętur allir sem einn mašur undir forustu Jóns Siguršssonar og hrópušu ķ einu hljóši: Vér mótmęlum allir.

Žaš er satt, góšir ķslendķngar, vér erum aš nafninu til sjįlfstętt rķki, en ef einhver hefur sagt yšur aš frelsisbarįttu žjóšarinnar sé lokiš, žį er žaš ekki satt, fjarri fer žvķ. Žótt žaš sé kanski ekki fyllilega rétt aš segja, aš nś fyrst sé hśn aš hefjast, žį er hitt sönnu nęr aš nś stendur frelsisbarįtta ķslensku žjóšarinnar sem hęst: ķslenski mašur, ķslenska kona, taktu barįttuna upp ķ dag, haltu žennan dag sjįlfstęšis og frelsis heilagan meš žvķ aš sameinast žjóšfylkķngunni, samfylkķngu allra žeirra afla sem hafa eitthvert brot af mįlstaš fólksins į stefnuskrį sinni, fylkķngu allra andlega og lķkamlega vinnandi manna af öllum flokkum gegn hinu erlenda og innlenda kśgunarvaldi ķ mynd bįnkaaušvaldsins, fjįrmįlaaušmagnsins, žessum ęgilegasta fjanda hins lifandi og strķšandi mannkyns į jöršinni, sem einnig į žessum dögum leitast viš aš leggja hramminn yfir land vort, į hvert einasta lifandi brjóst.

Ķslendķngar, menn og konur af öllum flokkum! Ķ dag erum vér allir sjįlfstęšismenn, ķ dag komum vér allir saman einum huga til aš minnast frelsisins, til aš nefna frelsisins heilaga nafn. Ķ dag rķkir ašeins einn mįlstašur ķ hugum vorum, mįlstašur fólksins, įn tillits til allra flokkadrįtta og sérhagsmuna.

Žjóšfylkķng, alžżšufylkķng, samfylkķng, — žaš er ekki nafniš sem skiftir mįli, heldur einķngin um mįlstaš fólksins gegn žeim öflum sem vilja meina fólkinu žaš frelsi til aš lifa einsog mönnum sęmir, sem frį upphafi hefur veriš ęšsta og dżrmętasta takmark ķslensk žjóšernis".

Žaš er ekkert viš žvķ aš segja aš flokkar haldi uppi żmsum fįnum til aš leggja įherslu į sérkenni sķn, einn haldi uppi fįna hinna svonefndu ķslensku lita, annar haldi uppi fįna meš örvunum žrem, žrišji meš hamrinum og sigšinni. Žaš er ašeins į einum pśnkti sem žessir fįnar geta oršiš hęttulegir, og žaš er ef žeir ķ augum lišsmanna sinna fara aš tįkna eitthvaš annaš en barįttuna fyrir frelsi fólksins, frelsinu til aš lifa einsog mönnum sęmir, — ef fįnaberarnir ętla vegna ašdįunar į flokkseinkennum sķnum aš gleyma žvķ sem öllum fįnum er ofar, mįlstaš hins lifandi, strķšandi fólks, hins vinnandi fólks til sjįvar og sveita, mįlstaš žess gegn kśgunarvaldinu ķ hverri mynd sem žaš birtist. Lįtum alla flokka slķta talinu um fegurš sinna įgętu fįna eina stund fyrir kröfunni um eina órofna fylkķngu gegn žeim öflum og umbošsmönnum žeirra, sem vilja nś hneppa ķslenska menn og ķslenskar konur ķ nża įnauš. Žjóšfylkķng, alžżšufylkķng, samfylkķng, — žaš er ekki nafniš sem skiftir mįli, heldur einķngin um mįlstaš fólksins gegn žeim öflum sem vilja meina fólkinu žaš frelsi til aš lifa einsog mönnum sęmir, sem frį upphafi hefur veriš ęšsta og dżrmętasta takmark ķslensk žjóšernis". ( leturbreytingar og millifyrirsagnir JB)

Birtist ķ Dagleiš į fjöllum, 1937

 

 


Landbśnašur og matvęlaöryggi Ķslands

Į mįlžingi um žjóšarör­yggi og full­veldi sem fram fór ķ Hörpu um helg­ina fjallaši Ólaf­ur Ragn­ar um stöšu bęnda og aš mat­vęl­in vęru einn mik­il­vęg­asti žįtt­ur­inn ķ ör­yggi žjóša,

Landbśnašur og matvęlaframleišsla Ķslends hefur įtt undir högg aš sękja innan ķslenskrar stórnsżslu sķšustu misserin. 

Ólafur Ragnar Grķmsson fyrrverandi forseti  lagši sérstaka įherslu į matvęla og fęšuöryggi žjóšarinnar į fullveldisrįšstefnu ķ Hörpu.  Žau öfl sem vilja gera  fullveldiš aš verslunarvöru og tala um ķ lķtilsviršingartón aš hér sé um "teygjanlegt hugtak" aš ręša  hafa einmitt sérstaklega veist aš žessum atvinnugreinum žjóšarinnar.

Hefur gręšgi og gróšasjónarmiš einstakra fyrirtękja og einstaklinga  beitt sér hart gegn žessum meiginhagsmunum žjóšarinnar.

Ólafur Ragnar Grķmsson  

Fram hefur komiš hugmynd um aš Ólafi Ragnari Grķmssyni verši bošiš aš gerast sérstakur verndari landbśnšar og matvęlaframleišslu Ķslands. Ljóst er aš žaš žarf aš bregšast hart viš til verndar og sóknar fyrir innlenda matvęlaframleišslu. Žaš hefur sżnt sig į undanförnum įrum aš Ólafur Ragnar Grķmsson er öflugur talsmašur žegar hann beitir sér.  Hugmyndin um aš Ólafur Ragnar  gerist sérstakur verndari žessara greina  er góš og į aš skoša nįnar   


mbl.is Ólafur hvattur til aš gerast verndari
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Framsókn hafnar Orkupakka ESB

 Lķnur skżrast ķ stjórnun orkumįla og kröfum ESB. 

Mišstjórnarfundur Framsóknarflokksins samžykkti svohljóšandi įlyktun: „Framsóknarflokkurinn hafnar innleišingu žrišja orkupakkans. Orkuaušlindin er ein af mikilvęgustu forsendum velmegunar ķ landinu.

Framsóknarflokkurinn įréttar mikilvęgi žess aš allar įkvaršanir ķ orkumįlum verši ķ höndum Ķslendinga og minnir į aš stjórnarskrį Ķslands leyfir ekki framsal rķkisvalds til erlendra stofnana. Ašstęšur Ķslands ķ orkumįlum eru gjörólķkar žeim sem liggja til grundvallar orkulöggjöf ESB og žvķ er óskynsamlegt aš innleiša žaš regluverk hér. Auk žess hefur Ķsland enga tengingu viš orkumarkaš ESB og Framsóknarflokkurinn hefur įlyktaš aš slķk tenging žjóni ekki hagsmunum landsmanna. Žvķ ber aš aš hafna innleišingu žrišja orkupakkans og semja viš ESB um aš Ķsland verši undanžegiš orkulöggjöf ESB"

Sjįlfstęšisflokkurinn enn klofinn, Mišflokkurinn og Flokkur fólksins į móti

 Mikil andstaša er gagnvart innleišingu Orkupakka ESB innan Sjįlfstęšisflokksins og Mišflokkurinn er algjörlega andvķgur. Sama er aš segja um Flokk fólksins.

Vafalaust sjį aušmenn og żmis fyrirtęki ķ bķsness mikla gróšavon aš fį aš komast inn ķ orkusölu og orkuvišskipti til Evrópu. Og einhverjir eru tilbśnir aš ganga erinda žeirra. Žaš er ekki nżtt.

Vg hlżtur samkvęmt grunnstefnu sinni aš leggjast algjörlega gegn samžykkt og innleišingu Orkupakkans

ESB- flokkarnir Samfylking og Višreisn

Eftir standa ESB flokkarnir Višreisn og Samfylking sem falla įvalt flöt fyrir óskum og kröfum ESB hverju nafni sem žęr nefnast. En verša vonandi žar ein į bįti


Bankarįn !

Žjónustugjöld bankanna hękka og nż gjöld bśin til

Žjónustugjöld ķslensku bankanna hafa hękkaš töluvert į undanförnum įrum, samkvęmt śttekt veršlagseftirlitsins į veršskrįm bankanna. Žį eru hękkanirnar langt umfram vķsitölu neysluveršs, aš žvķ er fram kemur ķ tilkynningu frį ASĶ.

"Ég kosta žśsund kall į mķnśtu"

Višskiptavinir standa gjörsamlega varnarlausir gagnvart žessum sjįlftökum bankanna sem engin bönd viršast nį um.

Spurning hvort verši ekki aš standi skilti framan į einstökum starfsmönnum bankanna : "Ég kosta 1000 kall į mķnśtu".

Skylt er aš veršmerkja vörur ķ bśšum en žessar rukkanir bankanna koma allar eftir į og eru ósżnilegar eins og um kalda hönd sé aš ręša. Hefši ekki žessi aukna rafręna tękni bankanna  įtt aš lękka öll žjónustugjöld?

Fólk er oršiš vant aš borga allt sem bankar setja upp og reynsla margra er sś aš, ef žś spyrš gęti žaš kostaš enn meir.

Ég stend mig sjįlfan aš žvķ aš ganga óöruggur meš veggjum ef ég fer inn ķ banka og held fast um krķtarkortiš af ótta viš aš vera ręndur ķ hverju skrefi sem ég tek.  Ég vissi žó ekki aš svo vęri raunin.

 Sjįlftökuófreskjan

Mér finnst veršlagning į žessari žjónustu og fundvķsi į aš stofna til nżrra gjalda ganga śt yfir allan žjófabįlk.

Vķsaš er til rafręnna  möguleika osfrv. Gott og vel en į hverjum bitnar žį žessi rįšstöfun haršast? Jś  m.a. į eldra fólki og žeim sem taka alvarlega varnašarorš um aš óprśttnir geti komist yfir leyninśmer o.sfrv. Svo eru bara ekki allir jafnklįrir aš lesa hinar rafręnu leišbeiningar. Greišslubeišnir eru hęttar aš berast ķ pósti og séu žęr sendar, berast žęr ekki fyrr en löngu eftir gjalddaga.

Og svo tala skattayfirvöld um aš banna notkun peningasešla ķ višskiptum til aš tryggja bönkunum enn betur žessa tekjulind.

Mašur hlżtur aš auglżsa eftir einhverjum meš heila brś ķ kollinum sem getur hamiš žessa sjįlftökuófreskju

Śtibśum fękkaš en žjónustugjöld hękka

"Ef vķsitala neysluveršs er skošuš mį sjį aš žjónustugjöld banka og kostnašur viš greišslukort hefur hękkaš langt um fram vķsitölu neysluveršs. Samkvęmt könnun veršlagseftirlitsins hefur bankakostnašur hękkaš um 11% og kostnašur viš greišslukort hękkaš um 19% į sķšustu žremur įrum, ž.e. frį október 2015 til október 2018. Į sama tķma hefur vķsitala neysluveršs hękkaš um 7%." mbl.

Žaš er eitthvaš meiri hįttar aš.

Gręšgin ķ aršgreišslur eša bónusa til stjórnenda  mį ekki ganga śtyfir allan žjófabįlk.

Žaš er eitthvaš aš ķ sjįlftökum og žjónustuskyldum bankanna.  Žaš žżšir lķtiš aš höfša til samkeppnni žvķ žetta er nįnast eins hjį öllum og svo eru einstaklingar og fyrirtęki bżsna bundin vistarböndum viš žann banka sem žeir hófi samskipti viš

 


mbl.is Žjónustugjöld hękka langt umfram veršlag
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Hvernig getur svona gerst?

Töldu sykursjśkan dreng sprautufķkil žegar hann žurfti aš sprauta sig meš insślķni į skólaballi. Drengurinn var handtekinn, settur ķ fangaklefa į mjög ruddalegan og nišurlęgjandi hįtt

Hvort sem unglingurinn var sykursjśkur eša ekki er svona framkoma óréttlętanleg. En žeim mun alvarlegri ķ tilfelli sykursżkinnar.

Ég efa ekki sannleiksgildi frįsagnarinnar, en sé žetta svo eins og lżst er, žį er žessi framkoma samfallandi glępur af verstu gerš.

Žarna er eitthvaš meirihįttar aš.

Hvernig bętur og mešferš hefur dregngurinn fengiš til aš reyna aš jafna sig og nį sér eftir slķka hamfaramešferš?

 

Mįl fyrir Umbošsmann barna aš fara ķ


mbl.is Töldu sykursjśkan dreng sprautufķkil
Tilkynna um óvišeigandi tengingu viš frétt

Vinstri höndin veit ekki hvaš sś hęgri gerir

Mikill blekkingarleikur viršist ķ gangi um hreinleika orkuframleišslu į Ķslandi og Landsvirkjun selur "aflįtsbréf" til kola og kjarnorkuvera ķ Evrópu. En um leiš veršur ķslensk raforka hluti af  hinni mengandi raforku  meginlandsins og t.d. gręnmetisbęndur geta ekki lagt fram vottorš um ómengša gręna orku, žvķ hreinleikinn hefur veriš seldur śr landi! Bęndablašiš greinir svo frį:

"Landsvirkjun neitar aš gefa upp tekjur af sölu upprunavottorša į raforku

Höršur Kristjįnsson
Enn er ekkert lįt į sölu hrein­­leika­vottorša ķslenskra orku­fyrirtękja śr landi. Žaš er žrįtt fyrir aš rįšherrar og žingmenn hafi lżst furšu sinni į žessu athęfi fyrir žrem įrum. Eru slķk vottorš ķ hįvegum höfš hjį jaršefnaeldsneytisknśnum erlendum raforkuverum. Enda geta žau meš slķkum vottoršum sagst framleiša raforku meš hreinum og endurnżjanlegum orkugjöfum. 
 
Žrįtt fyrir aš žetta sé vitaš, neitar hiš opinbera fyrirtęki Landsvirkjun aš upplżsa hvert vottoršin eru seld og hvaš fįist nįkvęmlega greitt fyrir žau. 
 
Ef viš setjum žessar tölur Orkustofnunar ķ samhengi viš žį mengun sem Ķslendingar tóku į sig ķ fyrra fyrir erlend orkuver og verksmišjur, žį sitjum viš uppi eftir vottoršasöluna į sķšasta įri meš  8.602.141.680.000 grömm, eša rśmlega 8,6 mill­jónir tonna ķgildi af koldķoxķši og 16.737.930.000 milligrömm af geislavirkum śrgangi, eša 16,74 tonn. Žetta eru opinber gögn em vķsa til hreinleikaķmyndar Ķslands af raforkuframleišslu. Landsvirkjun segir aftur į móti aš engin tengsl séu vegna sölu hreinleikavottorša og žįtttöku Ķslands ķ samevrópska upprunaįbyrgšakerfinu viš alžjóšlegar skuldbindingar Ķslands ķ loftslagsmįlum. – Er sį leikur žį bara blekking?
 
Ķ stašinn fyrir śtflutning uppruna­vottorša verša Ķslendingar aš taka į sig og skrį žaš inn ķ bókhaldiš hjį Orkustofnun um orkuframleišslu aš ķslenska orkan, sem framleidd er meš vatnsafli og jaršvarma, sé menguš ķ takt viš žaš sem erlendu fyrirtękin losa sig viš į pappķrunum. Žannig var einungis 13% af raforku sem framleidd var į Ķslandi 2017 sögš vera framleidd meš endurnżjanlegri orku ķ gögnum Orkustofnunar. Hins vegar var 58% orkunnar sögš eiga uppruna sinn ķ jaršefnaeldsneyti og 29% ķ kjarnorku. 
 
Er veriš aš blekkja almenning? 
 
Landsvirkjun segir ķ svari til Bęndablašsins um žessi mįl aš sala upprunaįbyrgša hafi engin tengsl viš alžjóšlegar skuldbindingar Ķslands ķ loftslagsmįlum. Ef žaš er svo žį hljóta erlend orkuver sem kaupa žessar įbyrgšir einungis aš vera aš fegra sķna ķmynd og eru žį um leiš aš blekkja višskiptavini sķna meš fölsunum į uppruna sinnar orku. Žaš er žį gert meš dyggri ašstoš ķslenskra orkufyrirtękja og velvilja ķslenskra stjórnvalda. 
 
Stęrstu mengunarvaldarnir utan sviga
 
Žetta er hluti af grķšarlega umfangs­mikilli umręšu um loftslagsmįl žar sem stór hluti žeirrar mengunar sem žjóšir heims sögšust vera aš kljįst viš t.d. ķ Parķsarsamkomulaginu er utan sviga og ósnertanleg. Žess vegna hefur meginaflinu ķ barįttunni hingaš til veriš beint aš orkunotkun almennra borgara og žį ekki sķst aš notkun fólks į ökutękjum. Žar eru stęršir sem tiltölulega aušvelt er aš skilgreina og skattleggja ef svo ber undir. Žaš er allavega tališ geta frišaš samvisku sumra, en į mešan fį allir stęrstu mengunarvaldarnir friš, m.a. meš beitingu į blekkingum į borš viš flöggun hreinleikavottorša. Žar į mešal eru orkuver sem knśin eru meš jaršefnaeldsneyti og kjarnorku,  sem og allur flugrekstur eins og hann leggur sig. 
 
Įriš 2014 var įętlaš aš flug ķ ķslenskri lofthelgi mengaši margfalt į viš stórišjuna ķ landinu. Sķšan hefur flugiš margfaldast. 
 
Ķ skżrslu Carbon Footprint of Inbound Tourism to Iceland frį 2016 segir meira aš segja aš hlutur ķslensku flugfélaganna ķ losun CO2 į Ķslandi sé meiri en frį įlverunum. Žį  menga įlverin fjórfalt meira en allur bķlafloti landsmanna.
 
Utan sviga er lķka koltvķsżrings- og brennisteinsvetnislosun frį skipum, stórišnašur eins og stįl-, įlišnašur og kķsilver sem og losun mżrlendis. Svo ekki sé talaš um grķšarlega losun į metangasi śr frešmżrum Rśsslands og Kanada og koltvķsżringslosun, m.a. śr ķslenskum eldfjöllum eins og nżlegar vķsindarannsóknir sżna. Žęr rannsóknir komu mönnum mjög į óvart, en žęr sżndu aš Katla er stöšugt aš losa um 20 žśsund tonna af koltvķsżringi śt ķ andrśmsloftiš į dag. 
 
Töldu vķsindamenn aš žetta įstand gęti allt eins hafa varaš ķ įratug eša jafnvel marga įratugi. Žį hafa menn engar slķkar męlingar yfir öll önnur eldfjöll og hįhitasvęši į Ķslandi. 
 
Žessi nżju sannindi vörpušu óneitanlega ljósi į hvaš vķsinda­menn viršast ķ raun hafa litlar forsendur til aš įętla hvašan heildarlosun gróšurhśsalofttegunda į jöršinni er upprunnin. Eina haldbęra reiknanlega nįlgunin viršist vera losun af mannavöldum. Hśn er svo aš stęrstum hluta utan sviga ķ markmišum og samningum sem geršir hafa veriš um aš draga śr losun. Svo furša menn sig į slökum įrangri ķ žessari barįttu.
  
Skżrsla IPCC veltur miklu uppnįmi
 
Žessi skekkja ķ umręšunni kom berlega ķ ljós eftir mikiš upp­hlaup ķ kjölfar birtingar 400 blašsķšna haršoršrar skżrslu millirķkjanefndar Sameinušu žjóšanna um loftslagsbreytingar (IPCC) žann 8. október sl. Hefur skżrslan valdiš miklu fjašrafoki, enda er žar örlķtiš komiš viš kaun stórra mengunarvalda eins og ķ kolaišnaši, sem eru enn utan sviga ķ alžjóšasamningum. Öfgaraddir į bįša bóga fengu žar sannarlega byr undir bįša vęngi. Gęti žetta hęglega dregiš dilk į eftir sér og valdiš uppnįmi ķ frekari takmörkunum į losun CO2 sem flestir telja žó mikilvęg markmiš. 
 
Barįttan getur hęglega snśist upp ķ andhverfu sķna
 
Žaš er stundum žannig aš žegar menn beita of miklum įkafa ķ barįttunni og taka of djśpt ķ įrinni til aš koma sķnum mįlstaš įfram, žį getur višleitnin fętt af sér harša  andstöšu. Talsvert hefur bryddaš į slķku ķ sķaukinni skattlagningu į sumar eldsneytistegundir. Nś vilja sumir ganga žar enn haršar fram į mešan stęrstu mengunarvaldarnir fį friš. Um leiš er ekki veriš aš taka tillit til žess aš į notendahlišinni sem helst veršur fyrir baršinu į skattlagningu er oftar en ekki venjulegt fjölskyldufólk, įsamt öldrušum og öryrkjum. Žetta fólk žolir illa endalausar skattahękkanir. 
 
Krafa um 45% samdrįtt ķ losun į CO2
 
Ķ skżrslu millirķkjanefndar Sameinušu žjóšanna segir aš žörf sé į skjótum og vķštękum breytingum ķ orkumįlum, landnżtingu, išnaši, samgöngum og skipulagi borga ķ heiminum til aš afstżra loftslagsbreytingum sem geti haft mjög alvarlegar afleišingar fyrir mannkyniš. Minnka losun koltvķsżrings af mannavöldum um 45% fyrir įriš 2030 frį žvķ sem hśn var įriš 2010. 
 
Gert er rįš fyrir žvķ aš 85% af orkunni, sem notuš er ķ heiminum, komi frį endurnżjanlegum orkugjöfum ekki sķšar en įriš 2050 og notkun kola verši nęstum žį oršin nęr engin. 
 
Enn fremur er tališ aš nota žurfi alls sjö milljónir ferkķlómetra af landi (svęši sem er heldur minna en Įstralķa) til aš framleiša lķfręnt eldsneyti. Žaš er žį vęntanlega jurtaolķa og etanól til notkunar į dķsilbķla sem um leiš er gert rįš fyrir aš verši meira og minna bannašir. Einhverjir kunna aš spyrja hvort ķ žvķ felist ekki töluverš žversögn. 
 
Įstralir ęfir
 
Žaš er kaldhęšnislegt aš talaš sé um aš taka žurfi land į stęrš viš Įstralķu undir framleišslu į lķfdķsil. Enda brugšust Įstralir ókvęša viš skżrslunni, en žeir eru einmitt stórframleišendur į kolum og standa kol fyrir 60% af žeirra raforkuframleišslu. 
 
Neita įströlsk yfirvöld algjörlega aš gefa kolavinnslu og notkun upp į bįtinn eins og IPCC gerir rįš fyrir og telja žessi įform algjörlega óraunhęf. Michael McCormack, varaforsętisrįšherra Įstralķu, segir aš stefnu stjórnvalda ķ notkun į kolum verši ekki breytt. Bent er į aš fjölmörg žróunarrķki reiši sig į kol frį Įstralķu og vandséš hvar žau eigi aš fį nęgilega ódżra orku ķ stašinn. 
 
Landsvirkjun neitar aš upplżsa um tekjur af hreinleikavottoršum
 
Menn hafa fariš żmsar leišir ķ višleitni til aš draga śr losun gróšurhśsa­lofttegunda. Snjallir  fjįrmįlamenn hafa jafnvel fundiš žarna leišir til aš bśa til nżjar matarholur til aš braska meš. Ein žeirra eru huglęg višskipti meš hreinleika orkunnar eins og sölu upprunavottorša. Žar er bśiš aš koma į kerfi ķ kringum sölu į hreinni ķmynd. Žetta dregur samt alls ekkert śr mengun en slķkir hreinleikastimplar geta hins vegar stušlaš aš žvķ aš fyrirtęki fįi friš til aš halda įfram aš menga andrśmsloftiš. 
 
Bęndablašiš sendi Landsvirkjun margķtrekašar fyrirspurnir um sölu hreinleikavottorša eftir birtingu forsķšufréttar 23. įgśst sķšastlišinn um sölu ķslenskra orkufyrirtękja į „hreinleikavottoršum“ til erlendra orku- og išnfyrirtękja. Svar barst loks žann 18. september og žar segir m.a.:
 
„Landsvirkjun hefur ekki gefiš upp sundurlišašar tekjur af sölu til einstakra višskiptavina eša eftir tegund višskiptavinahópa ķ įrsreikningum, en hęgt er aš įętla śtflutningsveršmęti fyrir Ķsland ķ heild meš žvķ aš skoša višskipti orkufyrirtękjanna samanlagt.
 
Verš į markaši fyrir uppruna­įbyrgšir fer eftir samningum: tegund vinnslunnar, stęrš virkjunar, aldri virkjunar og gęšavottunar sem virkjun hefur fengiš. Verš į mörkušum er sķbreytilegt en hefur į sķšustu įrum veriš frį 0,3 EUR til 2 EUR fyrir hverja MWst.“
 
Landsvirkjun vķsar einnig til žess aš Noregur flytji śt miklu meira af hreinleikavottoršum en Ķsland hefur gert, eins og žaš sé einhver afsökun. Žaš er hins vegar ekki tekiš fram aš hlutfall Noršmanna ķ sölu hreinleikavottorša af heildar­orkuframleišslu er mun lęgra en žekkist į Ķslandi. Viršist hlutfalliš vera hęst samkvęmt tölum AIB samtakanna, į Ķslandi, ķ Hollandi og ķ Danmörku. 
 
Fįum ķ raun smįaura fyrir aš menga 87% af okkar raforku 
 
Žótt Landsvirkjun gefi ekki upp hvaš fyrirtękiš fęr fyrir sölu upprunavottorša, žį er hęgt aš įętla heildarsöluna į Ķslandi meš mešaltalsreikningi samkvęmt žeirra eigin tölum. Į įrinu 2017 voru framleiddar 19.237 gķgawattstundir (GWst) af raforku į Ķslandi meš vatnsafli, jaršhita og vindorku. Žaš jafngildir 19.237.000 megawattstundum (MWst). Mešaltalsverš fyrir hverja MWst samkvęmt tölum Landsvirkjunar gęti veriš 1,15 evrur. Žaš žżddi aš fyrir alla orkuna ętti žį aš fįst 22.122.550 evrur fyrir sölu hreinleikavottorša. 
 
Landsvirkjun selur žó 80% af sinni orku til stórišju sem ekki er ķ žessu vottunarkerfi. Ef mišaš er viš aš 80% af heildarorkuframleišslunni fari lķka til stórišju, žį sętu eftir 4.424.510 evrur fyrir žau 20% sem eftir eru. 
 
Ašeins146 milljónir fyrir žįtttöku ķ samevrópskum blekkingarleik?
 
Žar sem Landsvirkjun segir aš 15% af sinni orku fari til fyrirtękja og heimila į Ķslandi sem vęntanlega eru enn ekki lįtin greiša fyrir hreinleikavottorš og ef žaš hlutfall yrši til einföldunar yfirfęrt į allan orkugeirann, žį standa eftir 5% eša rśmar 1.106.127 evrur fyrir sölu hreinleikavottorša. Žaš gerir į mišgengi Sešlabanka 16/10. 2018  rśmar 148 milljónir króna. 
 
Žįtttakan ķ žessu samevrópska upprunaįbyrgšakerfinu kostar Ķslendinga žaš aš žurfa opinberlega aš vera meš ķ bókhaldi sķnu 87% af allri sinni raforkuframleišslu 2017 skilgreinda sem skķtuga orku. Orku sem framleidd er meš kolum, olķu, gasi og kjarnorku. Fyrir žessa fórn eru menn einungis aš fį samkvęmt mešalverši į markaši um 148 milljónir króna. Žaš hlżtur aš vekja spurningar um hvort žįtttakan ķ žessum blekkingarleik sé virkilega žess virši. 
 
Hrópandi žversagnir
 
Žį segir einnig ķ svari Lands­virkjunar til Bęndablašsins aš öll sala Landsvirkjunar inn į heildsölumarkaš sé vottuš sem endurnżjanleg meš samevrópska upprunaįbyrgšakerfinu fyrir įrin 2016 og 2017. Žetta samstarf viš sölufyrirtęki rafmagns var tilkynnt ķ maķ 2017. Samt segir ķ gögnum Orkustofnunar aš einungis 13% orkuframleišslunnar eigi uppruna sinn ķ endurnżjanlegum orkugjöfum. Žetta viršist vart benda til annars en aš samevrópska upprunaįbyrgšakerfiš sé hreinlega bśiš til sem peningamaskķna ķ blekkingarskyni. Ķ rökum Landsvirkjunar um žetta atriši segir: 
 
„Upprunaįbyrgšir eru sjįlfstęš söluvara, óhįš afhendingu į raforkunni sjįlfri. Tilgangur upprunaįbyrgšakerfisins er aš auka framleišslu endurnżjanlegrar orku ķ Evrópu meš žvķ aš gera raforkukaupendum kost į aš styšja sérstaklega viš endurnżjanlega framleišslu. Žaš skapar aukinn fjįrhagslegan hvata til slķkrar framleišslu.“
 
Erfitt er aš sjį hvernig kaup kolaorkuvera ķ Evrópu į upprunaįbyrgšum frį Ķslandi til aš segjast selja hreina orku, styšur žessa skżringu. Hins vegar er augljóslega aušvelt aš nota kaup į hreinleikavottoršum til aš bśa til falleg rök til aš hękka orkuverš žó orkan sé įfram framleidd meš kolum. Enda segir Landsvirkjun beinlķnis aš slķk vottun geti opnaš markašstękifęri fyrir fyrirtęki ķ alžjóšlegri markašssetningu.
 
Višskiptakerfiš njörvaš viš innleišingu upprunavottorša
 
Greinilega er bśiš aš tryggja žetta višskiptakerfi ķ bak og fyrir og samkvęmt svari Landsvirkjunar er eingöngu hęgt aš segjast nota 100% endurnżjanlega orku meš žvķ aš flagga upprunaįbyrgšum. Žannig er veriš aš festa žaš ķ sessi aš orkukaupendur eins og garšyrkjan verši aš hafa upprunavottorš til aš geta sagst framleiša sitt gręnmeti meš hreinni orku. Um žetta segir ķ svari Landsvirkjunar:
 
„Ef ekki er stušst viš uppruna­įbyrgšir er raforkukaupanda eingöngu heimilt aš vķsa til mešalsamsetningar orkugjafa ķ Evrópu sem er aš stęrstum hluta jaršefnaeldsneyti og kjarnorka. Žetta endurspeglast ķ tölum Orkustofnunar.“ 
 
Meš öšrum oršum, garšyrkjustöš eša önnur matvęlaframleišsla sem ekki hefur upprunavottorš frį orkufyrirtękjunum getur ekki sagt annaš en aš orkan sem žaš notar sé haugskķtug. Žannig hafi raforkan sem notuš var ķ fyrra veriš 87% skķtug og aš 58% hluta framleidd meš jaršefnaeldsneyti og 29% hluta meš kjarnorku. 
 
Ķmyndarlega mikilvęgt
 
Einungis um 15% af raforkusölu Landsvirkjunar eru til heildsölunnar sem selur įfram til endanotenda (fyrirtękja og heimila). Landsvirkjun segir aš slķk vottun „aušveldi fyrirtękjum į Ķslandi aš uppfylla skilyrši fjölda alžjóšlegra umhverfismerkja og getur slķk vottun opnaš markašstękifęri fyrir fyrirtęki ķ alžjóšlegri markašssetningu į vörum og žjónustu.“ – Skrķtiš, – žetta gįtu fyrirtękin sjįlf sem kaupa orkuna kinnrošalaust fullyrt meš góšri samvisku į Ķslandi og stašiš viš žaš, įšur en višskiptakerfi upprunaįbyrgšanna var fundiš upp.
 
Vęntanlega hljóta menn aš spyrja um leiš hvort upprunavottoršin séu ķ raun ókeypis eša muni ķ framtķšinni verša falin inni ķ hęrra orkuverši eša skilgreind sérstaklega į orkureikningum. 
 
Neyšast til aš lįta upprunavottorš fylgja orkunni į Ķslandi
 
Landsvirkjun segist frį įrinu 2016 hafa lįtiš upprunaįbyrgšir fylgja meš allri raforku ķ heildsölu. 
 
„Öll sala Landsvirkjunar inn į heildsölumarkaš [15%] er vottuš sem endurnżjanleg meš samevrópska uppruna­įbyrgšakerfinu fyrir įrin 2016 og 2017. Žetta samstarf viš sölufyrirtęki rafmagns var tilkynnt ķ maķ 2017,“ segir Landsvirkjun.
 
Žaš  žżšir aš öll raforka sem keypt er ķ heildsölu af Landsvirkjun er vottuš aš komi frį endurnżjanlegum orkugjöfum. Ekkert kemur hins vegar fram um hvort žetta hafi breytt raforkuveršinu til hękkunar nś žegar, eša muni gera žaš ķ framtķšinni. 
 
Rétt er aš benda į aš uppruna­įbyrgšir voru ekki lįtnar fylgja til ķslenskra orkukaupenda fyrr en eftir uppnįm sem varš ķ kjölfar žess aš  Bęndablašiš birti fyrst fréttir um žessi mįl sumariš 2015. Žar lżsti žįverandi formašur Sambands  garšyrkjubęnda žvķ žegar stilla įtti garšyrkjubęndum upp viš vegg og neyša žį til aš kaupa upprunavottorš fyrir įkvešna upphęš į kķlóvattstund til aš geta sagst nota hreina orku. 
 
Stórnotendur ekki inni ķ myndinni
 
Įlver og önnur stórišjuver į Ķslandi hafa ekki óskaš žess aš vera inni  ķ samevrópska upprunaįbyrgšakerfinu.
 
„Stórnotendur, sem kaupa um og yfir 80% af rafmagnsvinnslu Landsvirkjunar, hafa ekki óskaš eftir slķku samstarfi, en viš höfum lżst okkur reišubśin til žess,“ segir ķ svari Landsvirkjunar til Bęndablašsins.   
 
Žrįtt fyrir žessa yfirlżsingu hafa öll įlverin į Ķslandi flaggaš žvķ óspart aš sś „hreina“ orka sem žau nota dragi śr loftmengun sem annars yrši ef įliš vęri framleitt meš raforku frį kola-, olķu- eša gasorkuverum. Velta mį fyrir sér hvort nęsta skref Landsvirkjunar verši žį ekki aš senda įlverunum reikning fyrir hreinleikavottorš sem žau hafa ekki viljaš kaupa til žessa."  1 Landsvirkjun neitar aš gefa upp tekjur af sölu upprunavottorša į raforku

Ķ barįttuna saman

Öryrkjabandalag Ķslands og Efling stéttarfélag hafa įkvešiš aš berjast saman fyrir bęttum kjörum. Žetta er ķ fyrsta sinn ķ įratugi sem verkalżšshreyfingin og örorkulķfeyrisžegar taka höndum saman ķ kjarabarįttu. (Lįgmarkslaun verši aš vera skattlaus | RŚV www.ruv.is/frett/lagmarkslaun-verdi-ad-vera-skattlaus)
  
Öryrkjabandalagiš og Efling nś aftur saman ķ barįttunni
 
Öryrkjabandalagiš og Efling héldu sameiginlegan fund ķ Geršubergi ķ dag žar sem rętt var um skattbyrši og afkomu lįlaunafólks į Ķslandi. Samstaša og sameiginlegt įtak žessara sterku félagasamtaka eru glešileg tķšindi helgarinnar 

Nżir og öflugir talsmenn 

Žurķšur Harpa Siguršardóttir, formašur Öryrkjabandalags Ķslands segir aš verkalżšshreyfingin hafi ekki tekiš örorkulķfeyrisžega meš ķ mjög mörg įr „og žaš er žaš sem er aš gerast ķ dag.“

Sólveig Anna Jónsdóttir, formašur Eflingar-Stéttarfélag vonast til aš hóparnir nįi aš samstilla kröfur sķnar og mįlflutning.  „En svo er aušvitaš  stóra löngunin og stóri viljinn stendur til žess aš žaš verši hlustaš į okkur af žeim sem hér fara meš völd.“

Žaš veršur aš hlusta

Efling og Öryrkjabandalagiš eiga samleiš ķ kjarabarįttunni og gott aš žeir sameina krafta sķna į nż. Žaš veršur hlustaš į réttmęta kröfugerš žeirra


Įhyggjur af stjórnsżslu landbśnašarrįšherra

Stjórn Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga leggur įherslu į mikilvęgi landbśnašar og matvęlaframleišslu ķ fjóršungnum og lżsir įhyggjum yfir įformum landbśnašarrįšherra aš veikja stjórnsżslulega stöšu žessara greina innan rįšuneytisins:

Hornsteinar atvinnulķfs og bśsetu 

"Landbśnašur og matvęlaframleišsla er einn af hornsteinum atvinnulķfs į Sušurlandi og hefur töluverš įhrif į bśsetu ķ landshlutanum. Fjölmörg tękifęri mį finna til vöružróunar og atvinnusköpunar į žeim vettvangi og žvķ naušsynlegt aš styrkja stjórnsżslu matvęla og landbśnašar og bśa svo um aš samstarf atvinnulķfs og stjórnvalda greiši fyrir framžróun og velferš um land allt". http://www.sass.is/537-fundur-stjornar-sass/

Į stjórnarfundi SASS- Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga 3. okt sl. var lżst žungum įhyggjum yfir stjórnsżslu landbśnašarrįšherra og įformum um aš loka skrifstofu landbśnašar- og matvęla og leggja hana undir svokallaša alžjóšaskrifstofu sem fer meš samninga og reglugeršir ķ samskiptum viš EES og ESB

Yfirlżsing SASS- Sambands sunnlenskra sveitarfélaga

"Įskorun stjórnar Sambands garšyrkjubęnda:
Stjórn SASS tekur undir sjónarmiš stjórnar Sambands garšyrkjubęnda frį 28. september sl. og įréttar naušsyn žess aš stašinn sé vöršur um stjórnsżslu ķslensks landbśnašar. Jafnframt aš falliš verši frį žeim įformum aš sameina skrifstofu matvęla og landbśnašar undir skrifstofu alžjóšamįla.
Landbśnašur og matvęlaframleišsla er einn af hornsteinum atvinnulķfs į Sušurlandi og hefur töluverš įhrif į bśsetu ķ landshlutanum. Fjölmörg tękifęri mį finna til vöružróunar og atvinnusköpunar į žeim vettvangi og žvķ naušsynlegt aš styrkja stjórnsżslu matvęla og landbśnašar og bśa svo um aš samstarf atvinnulķfs og stjórnvalda greiši fyrir framžróun og velferš um land allt."

Sjįlfstętt rįšuneyti

Landsmenn hafa žungar įhyggjur af žvķ aš landbśnašarrįšherra sé į alvarlegum villigötum meš įherslur og stjórnsżslu landbśnašar og matvęla ķ landinu. Žaš er ešlileg og réttmęt krafa  aš stofnaš verši sjįlfstętt landbśnašar og matvęlarįšuneyti ķ takt viš framtķšarmöguleika ķ žeim greinum .

Ķ fjölbreyttri og hollri matvęlaframleišslu og heilbrigšum bśfjįrkynjum bķša ómęld tękifęri fyrir žjóšina til sjįvar og sveita.

 


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband