Forsetinn minnir á fullveldið og efna kosningaloforð

Forseti Íslands tók afdráttarlaust af skarið af sinni hálfu við setningu Alþingis að hætta beri aðildar og innlimunaferlinu að ESB og afturkalla umsóknina. Umsókn og aðild að ESB snýst um fullveldisframsal og því hæsta máta eðlilegt að forsetinn tjái hug sinn gagnvart þingi og þjóð. Það gerði hann reyndar líka rækilega fyrir síðustu forsetakosningar  enda má segja að  slagurinn milli tveggja aðalkeppinautanna hafi snúist um forseta með eða móti ESB aðild. Flokkarnir tveir sem nú mynda ríkisstjórn, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur höfðu báðir lýst því afdráttarlaust yfir að þeir myndu hætta umsókninni og fella niður allt það sem henni tilheyrði.

Skilaboðin frá þjóðinni skýr

 Hinn meginn armur pólitíska litrófsins, Samfylking, VG og Björt framtíð sögðust allir vilja halda áfram umsóknar-og innlimunarferlinu að ESB ef þeir kæmust áfram til valda. Kannski var þetta einmitt ein ástæðan fyrir ákvörðun forsetans um hverjum skyldi falin stjórnarmyndun og þá hafi verið rætt eftir hvaða megin línum ný ríkisstjórn ynni í þessu stóra máli.

Ég met það svo að í setningaræðu sinni hafi forsetinn verið að gera þjóðinni kunnugt að hann teldi afturköllun ESB umsóknarinnar eitt mikilvægasta málið til að ná sáttum innan þjóðarinnar og jafnframt var hann að segja núverandi stjórnarandstöðuflokkum að vegna ESB afstöðu sinnar hafi þeir ekki að hans mati komið til greina við ríkisstjórnarmyndun.  Forsetinn gat líka verið árétta samtöl og loforð núverandi ríkisstjórnarflokka um að standa undanbragðalaust við það  sem heitið var fyrir kosningar. Það væri hluti af því að endurvinna traust milli þings og þjóðar. 

ESB -Sambandssinnar fara á taugum

Auðvitað fara ESB- sambandssinnar á taugum yfir þessari innblöndun forsetans en ég er sammála Sigmundi Davíð að í fullveldis máli eins og ESB umsókn hefur forsetinn fullan rétt til að tjá skoðun sína enda var hann kosinn út á hana sem forseti

Hvað hefði gerst í ESB málum ef Samfylkingin, Björt framtíð og VG hefðu fengið meirihluta og myndað ríkisstjórn?

Ríkisstjórn yrði að skrifa upp á ESB- samninginn

Jú þá væri Ísland nú á fullu í áframhaldandi innlimunarferli að ESB.  Blekkingarleiknum um að „kíkja í pakkann“  ljúka samningum og kjósa svo væri haldið fram sem yfirskini. Innlimunarferlið sem sumir kalla samninga eru á forsendum ESB þeir ráð hraðanum.

 Samningum af hálfu ESB verður aðeins lokið við  íslensk stjórnvöld, ríkisstjórn sem vill ganga í ESB.  Ríkisstjórnin verður að skrifa upp á samninginn fyrir sitt leyti og mæla með samþykkt hans. Það er hluti af því að ljúka samningnum. Þetta hefur verið ljóst frá byrjun. 

Forsetinn og fullveldið

Ég var ekki hrifinn af útrásardekri forsetans á sínum tíma. En framlag hans síðustu misseri í einörðum málflutningi fyrir fullveldi og sjálfsákvörðunarrétti Íslendinga hefur skipt miklu máli. Ég  tek undir með forseta Íslands um að umsóknina að ESB á að afturkalla strax og refjalaust.

Rétt er að minna á í hverju vinnan við  aðildarumsókn að ESB  er fólgin:

. „Í fyrsta lagi er mikilvægt að undirstrika það að hugtakið samningaviðræður getur verið misvísandi. Aðildarviðræður snúast um skilyrði fyrir og tímasetningar á upptöku umsóknarlands á reglum ESB, framkvæmd þeirra og beitingu – sem fylla 90 þúsund blaðsíður. Um þessar reglur ... verður ekki samið.“ [1] “First, it is important to underline that the term "negotiation" can be misleading. Accession negotiations focus on the conditions and timing of the candidate's adoption, implementation and application of EU rules - some 90,000 pages of them. And these rules ... are not negotiable.” (Sjá: http://ec.europa.eu/enlargement/pdf/publication/enl-understand_en.pdf).   

Birgir Ármannsson nýr formaður Utanríkismálanefndar

Sannarlega erum við, andstæðingar inngöngu í ESB öruggari að hafa Birgi Ármannsson sem formann utanríkismálanefndar en Árna Þór Sigurðsson, þegar kemur að ESB – málum.  Ég hef reynt Birgi að því að vera heiðarlegur og traustur í þeim málum og einlægan stuðningsmann þess að innlimunarferlinu  í ESB verði hætt og umsóknin kölluð til baka.  Engin hálfvelgja þar gengur, enda er betra að vinna í samskiptum  við önnur ríki á hreinu borði.  Fyrirfram þá treysti ég  Birgi Ármannssyni vel sem formanni utanríkismálanefndar. En hjá honum eins og öðrum verða það verkin sem tala.

Sammála forseta Íslands við þingsetninguna

Ummæli forseta Íslands við þingsetningu í gær um  heilindin að baki umsóknar Íslands að ESB hafa vakið umræðu. En forsetinn er sömu skoðunar og ég að mikilvægt sé að  draga umsóknina með afdráttarlausum hætti strax til baka ekki síst til að koma heiðarlega fram gagnvart ESB ríkjunum. Við erum ekkert á leiðina inn í ESB- sem betur fer. Sambandssinnar hafa beðið ósigur sem á að fylgja eftir svo trúverðugt sé.

Umsóknin að ESB byggð á blekkingum

Ég sem ráðherra hitti fjölmarga forystumenn ESB ríkja sem voru forviða yfir því að umsókn um aðild  skyldi vera send án þess að hún nyti óskoraðs stuðnings allrar ríkisstjórnar. Annar ríkisstjórnarflokkurinn þættist vera á móti aðild og ætlaði aðeins að blekkja sjálfan sig og aðra með því  að „kíkja“ í pakkann. Ekkert slíkt er til í orðasafni ESB.  Þeir  forsvarsmenn sem ég hitti hjá ESB voru ekki hrifnir af því að taka þátt slíku „bjölluati“ og mér fannst eðlilegt að þeir litu á slíka  framkomu  sem  óheiðarlega. Margir höfðu ekki hugmynd um hinar veiku pólitísku stoðir umsóknarinnar á Íslandi.

Sigur ESB - andstæðinga 

  Á móti voru þeirra fullvissaðir um að þetta væri bara einn ráðherra sem væri til vandræða og eins og ýjað var að í framvinduskýrslu  um  aðildarvinnu  að ESB. Þar var jafnframt fullyrt að aðild að ESB  nyti æ meiri stuðnings meðal almennings á Íslandi,  þó svo raunin væri allt önnur. Og þegar mér var skipt út sem ráðherra   sjávarútvegs og landbúnaðarmála vegna andstöðu minnar við innlimunarferlið  og nýr tók við,  var því fagnað sérstaklega í Brussel.  Með þeim ráðherraskiptum var þess vænst í Brussel að umsóknin væri nú  komin á beinu brautina.  Sem betur fer hafði áður tekist að setja þau skilyrði bæði í landbúnaði, sjávarútvegi og dýraheilbrigðismálum  meðan ég var ráðherra, sem  ekki var svo auðgert að ganga fram hjá  þó reynt væri.

Makrílveiðarnar skiptu sköpum

Réttmæt ákvörðun  um makrílveiðarnar var afar þýðingarmikil bæði fyrir þjóðarhag og einnig til að standa á strandríkjarétti Íslendinga.  Mér finnst gott að nýr ráðherra sjávarútvegsmála  er sömu skoðunar og ég,  að ógerlegt sé að semja sem fullvalda ríki  um hlutdeild okkar í makríl  við ESB  samtímis því að vera í aðildarviðræðum og innlimunarferli  í ESB.  Það gengur einfaldlega ekki upp. Auk þess hljóta Norðmenn  að vera tregir í makrílviðræðum við þær aðstæður þar sem hlutdeild Íslendinga rynni beint  inn í heildarkvóta ESB við inngöngu Íslands í sambandið.

 ESB- umsóknin verði afturkölluð undanbragðalaust

Það er afar mikilvægt að afturköllun umsóknarinnar að ESB verði gerð með afdráttarlausum hætti  og vinna við aðlögun og innlimun Íslands í ESB verði lögð af. Þessu hafa núverandi ríkisstjórnarflokkar lofað og verða að standa við strax.

Ekki má setja traust sitt á eitthvert "svikalogn" í þeim efnum sem sambandssinnar reyna nú að læða inn í umræðuna.

Það var Alþingi sem samþykkti að senda umsóknina og það er Alþingi sem verður að afturkalla hana.

Þjóðaratkvæðagreiðsla sem er um að óska eftir inngöngu í ESB er svo sjálfstætt mál.

   

Úr sögu "vinstri" stjórnar

Það er mjög fróðlegt að fylgjast með skrifum fyrrum forystumanna Samfylkingarinnar um það sem miður fór í síðustu ríkisstjórn, og hverjum það er að kenna og ríkisstjórnin var nánast verklaus frá árslokum 2011, En allt þetta var undanfari að því hruni sem flokkurinn varð fyrir í síðustu alþingiskosningum.

Sighvatur Björgvinsson fyrrverandi ráðherra Alþýðuflokksins rekur sínar skýringar í grein í DV í dag.

Áður hafa bæði Kristrún Heimisdóttir fyrrum aðstoðakona Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttir og Ingibjörg Sólrún sjálf komið inn á þessi sömu mál á heimasíðum sínum. Þar sem ég er nefndur til sem einn af örlagavöldum í lánleysi ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur einkum síðustu tvö árin finnst mér við hæfi að fara í smá söguskoðun. Miklar væntingar voru bundnar við þessa stjórn í upphafi. Hún stóð frammi fyrir alvarlegum verkefnum en líka gríðarmiklum tækifærum. Ég sem aðrir vorum óþreyjufullir að fá að taka til hendi.

ESB - lík í farteskinu

ESB -umsóknin var fullkomið lík í farteski ríkisstjórnarinnar frá fyrsta degi. Fyrst og fremst var ESB umsókn ekki kosningamál vorið 2009 og alls ekki það sem lá brýnast fyrir gagnvart kjósendum eftir hrun . Að gera ESB umsókn að meginmáli ríkisstjórnarinnar var fráleitt, ekki síst þegar ljóst var í upphafi að umsóknin naut ekki meirihlutastuðnings ríkisstjórnarflokkanna. Henni var hnoðað í gegnum þingið sem einskonar þingmannamáli, þó flutt af utanríkisráðherra. ESB- sinnarnir treystu á stuðning þingmanna úr öðrum flokkum. Þá lýstu allmargir þingmenn yfir andstöðu sinni við aðild þótt þeir styddu tillöguna. Sá tvískinnungur lýsti þeim veruleika að viðkomandi þingmenn gerðu sér ekki grein fyrir hvers eðlis umsókn er. Hún er ekki könnunarviðræður heldur umsókn um inngöngu . Sumir halda enn í þennan blekkingaleik sér til friðþægingar. Aðrir þingmenn lýstu því yfir að innan tveggja ára ætti að taka stöðuna og halda þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort menn vildu ganga í ESB eða ekki. Ekkert af þessu hefur gengið eftir.

Í nóvember 2011 var ljóst að ESB myndi ekki samþykkja áframhaldandi samnings- og innlimunarferli nema að Íslensk stjórnvöld gæfu út skuldbindandi yfirlýsingu um nánast fullkomna eftirgjöf í landbúnaðarmálum, dýraheilbrigðismálum og sjávarútvegsmálum. Gefin væri út tímasett áætlun um aðlögun og upptöku laga og reglna ESB sem yrði að vera lokið eða sæist fyrir endann á áður en viðkomandi samningskafla væri lokað. Ég sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra gat alls ekki fallist á þessar kröfur ESB og taldi það reyndar ekki samræmast samþykkt og fyrirvörum Alþingis. Ákvörðun mín um makrílkvóta Íslendinga var síðan einn dropinn sem fyllti mælinn. Deilt var um fyrirfram eftirgjöf við ESB og ég gaf mig ekki en stóð á rétti Íslendinga..

Lítill áhugi á að breyta kvótakerfinu

Mér var búið að vera lengi ljóst að forystumenn ríkisstjórnarinnar höfðu enga sérstakan áhuga á að breyta fiskveiðistjórnunarkerfinu. Þar á bæ var fyrst og fremst hugsað um stórhækkun veiðigjalds og að ná tekjum í ríkissjóð. Ég var á öndverðum meiði og lagði megináherslu á kerfisbreytingu og þá með hagsmuni sjávarbyggðanna í huga og að sporna gegn enn frekari samþjöppun. Maður gerir ekki mikla kerfisbreytingu samtímis og að leggja á himinhátt veiðigjald.

Ég er sammála Sighvati Björgvinssyni í því að Guðbjartsnefndin svokallaða sem skipuð var vorið 2009 í upphafi ríkisstórnarinnar um endurskoðun fiskveiðistjórnunarinnar, var fyrirfram ráðslag til að koma í veg fyrir uppstokkun fiskveiðikerfisins. Það var krafa Jóhönnu og Samfylkingarinnar við ríkisstjórnarmyndunina 2009 að þessi nefnd væri skipuð og undir formennsku Samfylkingarinnar. Ég var ekki sammála þeirri kröfu, en hún var studd af formanni VG. Nefndin fékk víðtækt hlutverk og engar breytingar mátti gera í sjávarútvegsmálum meðan hún væri að störfum.

Fyrst átti Guðbjartsnefndin aðeins að starfa til haustsins 2009 en raunin varð sú að hún lauk ekki störfum fyrr en ári seinna eða um 1.sept 2010. Ég var ítrekað kominn á fremsta hlunn með að leysa nefndina upp, en þá kom skjálftahrina frá forystumönnum ríkisstjórnarinnar.

Stöðugleikasamningurinn mistök

Í stöðugleika samningi ríkisstjórnarinnar og Samtaka atvinnulífsins var m.a. kveðið á um að engar grundvallarbreytingar mætti gera á fiskveiðistjórnunarkerfinu næstu tvö árin þ.e. gildistíma samningsins og auk þess mætti ekkert gera í þeim breytingum, fyrrr en Guðbjartsnefndin hefði lokið störfum. Ég lét það þó ekki hindra mig að bera fram tillögur um tímabundnar aðgerðir sem skiptu miklu máli og eru sumar orðnar varanlegar.

Stöðugleikasamningurinn sumarið 2009 var að mínu mati ein stærstu mistök fráfarandi ríkisstjórnar enda var tekist á um hann í ríkisstjórn og þar var hann aldrei formlega samþykktur þó svo formennirnir hafi skrifað upp á hann. En hann batt hendur ríkisstjórnar, sem var samt kosin til að gera breytingar. Stöðugleikasamningurinn átti að tryggja óbreytt ástand á sömu forsendum og giltu fyrir hrun, þó svo þær væru í raun brostnar. Samningurinn batt ríkisstjórnina í fiskveiðisstjórnun, í endurskipan fjármálakerfisins og efnahagsmálum og á fjölmörgum öðrum sviðum sem að mínu viti gengu gegn grundvallarstefnumiðum ríkisstjórnarflokkanna.

Í viðjum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins

Að hinu leytinu var ríkisstjórnin bundin af skilyrðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn m.a. um að hlífa erlendum kröfuhöfum í íslensku fjármálastofnunum. Þar ofan á komu svo samningarnir um Icesave, sem hluti af þessum pakka og ESB umsóknin sem alltaf átti að hafa forgang í samskiptum við ESB ríkin. Tillaga Guðbjartsnefndarinnar um langtímasamning við útgerðirnar um kvóta var mér aldrei að skapi og þýddi í raun að verið var að festa núverandi kvótakerfi í sessi enn frekar en er með núgildandi lögum.

En samkvæmt samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar átti að semja frumvarp á grundvelli tillagna Guðbjartsnefndarinnar. Sjávarútvegsráðherra fékk þó ekki frjálsar hendur með það heldur var sett til höfuðs honum nefnd þingmanna úr flokkunum og þegar svo hún lauk störfum í mars 2011 var sett á ráðherranefnd undir formennsku Jóhönnu Sigurðardóttur sem skilaði svo því frumvarpi sem lagt var fram í maí 2011. Vissulega var það frumvarp um margt gallað en reynt hafði verið að taka tillit til mismunandi sjónarmiða flokkanna og einstakra þingmanna þeirra, en halda samt megináformum um endurbætur og breytingar.

Byggðasjónarmið og markaðssjónarmið

Samfylkingin vilda ganga mjög langt í markaðsvæðingu aflaheimilda. Ég og fleiri vildum tryggja stöðu og rétt sjávarbyggðanna auk þess að setja aukinni samþjöppun skýrar skorður. Skemmst er frá því að segja að jafnvel þeir ráðherrar ríkisstjórnarinnar sem höfðu mest haft við að koma einstökum óskum sínum að, hlupu svo frá málinu og þóttust ekki kannast við krógann.

Haustið 2011, frá því í október og fram í nóvember, hafði svo ég loksins sem ráðherra málið hjá mér, vann úr umsögnum og kynnti svo drög að nýju frumvarpi sem grundvöll og jafnframt voru þau drög sett á upplýsingavef ráðuneytisins til kynningar. Þar var fyrst og fremst var tekið á kerfisbreytingunni, treyst stöðu sjávarbyggðanna og spornað gegn aukinni samþjöppun.

Frá árslokum 2011 hefur síðan ekkert gerst annað en að lagt var á sérstakt veiðigjald sem verður trúlega afnumið áður en það kemur að fullu til framkvæmda, en enginn sér enn til botns í því hvernig á að reikna það út.

Þær breytingar sem náðust fram voru gerðar framhjá Guðbjartsnefndinni og stöðugleikasáttmálanum eins og skötusels málið fræga, sem hleypti öllu upp. Þar var í raun kynnt hugmynd, fyrirmynd að heildar útfærslu sem samræmdist stefnu beggja flokkanna.

Baráttan um "skötuselsákvæðið" var líka hatrömm, svikabrigsl og uppsögn stöðugleikasáttmálans og verkföllum og vinnustöðvunum hótað. Formenn ríkisstjórnarflokkanna gengu sérstaklega á fund meirihluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, til að fá hana til að stöðva eða afturkalla frumvarpið fyrir lokaafgreiðslu í þinginu. Sem betur fór stóðst nefndin álagið. Það sýndi í raun huga formannana til breytinga í verki.Skötuselsákvæðið er svo ekki inní nýjasta frumvarpi sjávarútvegsráðherra sem dagaði uppi.

Rekið áfram á þráanum

Árni Páll Árnason hafði sem efnahags- og viðskiptaráðherra sýnt af sér sjálfstæði og einurð í starfi m.a. í viðbrögðum gagnvart Icesave, uppgjöri og lausn á skuldum heimilanna, í efnahagsmálum og uppgjöri og eftirliti með bönkunum svo nokkuð sé nefnt. En verksviðið skaraðist á köflum við svið fjármálaráðherra og frumkvæði Árna ekki alltaf vel séð. Þótt ég væri oft ósamála Árna Páli og finnst hann alltof hægrisinnaður og hallur undir ESB, virti ég hann fyrir frumkvæðistilburði sem fóru óneitanlega mjög þverrandi hjá forystu ríkistjórnarinnar.Og menn vildu þar heldur verja tímanum í hrein þrákelknismál eins og stjórnarskrármálið, uppstokkun ráðuneyta, sem öll orka og stífni var nú sett í.

Undir árslok 2011 lá einnig ljóst fyrir að innan ríkisstjórnarflokkanna var ekki meirihluti fyrir mörgum veigamiklum þáttum stjórnarskrárfrumvarpsins og andstaða var við þann ferill sem málið hafði lent í.

Þegar svo forystumenn ríkisstjórnarflokkanna ákváðu skömmu fyrir jól 2011 að keyra áfram á  þráanum og víkja tveimur ráðherrum úr ríkisstjórn, sem þeim var ekki að skapi, var ljóst að ekki voru áform um að fara yfir stöðu mála, styrkja innviðina, endurskoða samstarfið og meta framhaldið. Vg hafði þegar misst þingmenn vegna ágreinings.

Stjórnmál snúast um traust

Forystumenn ríkisstjórnarinnar völdu að semja við þingmenn Hreyfingarinnar í árslok 2011 um stuðning eða hlutleysi gegn því að halda áfram stjórnarskrármálinu. Þar með var forysta ríkisstjórnarinnar að innsigla uppgjöf sína. Hefðu ríkisstjórnarflokkarnir þá í þess stað farið málefnalega ofan í stöðuna og samstarfið og framtíð þess og ákveðið framhaldið að tekinni slíkri umræðu, hefðu hlutirnir getað þróast á allt á annan hátt innan beggja flokkanna. Flestum var vel ljóst þá, að formenn beggja ríkisstjórnarflokkanna voru að missa tiltrú og traust og tapað tengslum við almenning og grasrót flokkanna, Þau hefðu þá átt að segja af sér bæði og hleypa öðrum að. Ríkisstjórnsamstarfið hafði um of byggst á einkasambandi þeirra Steingríms og Jóhönnu. Endalok stjórnarinnar voru nátengd stöðu þessarra tveggja.

Hefði getað farið öðruvísi

Hefði Árni Páll orðið formaður haustið 2011, Steingrímur látið af formennsku þá hjá VG einnig og ríkisstjórnarsamstarfið endurskoðað væru þessir flokkar trúlega í allt annarri stöðu. ESB andstæðingar innan Vg, sem vildu aðeins " kíkja" í pakkann og hætta innan tveggja ára eins og lofað var gætu þá haldið haus. Einnig ESB -sinnar Samfylkingarinnar sem gætu sagt, að nú væru kaflaskil, hver vill arka veginn með okkur áfram inn í ESB?

Það sem skrif Kristrúnar, Ingibjargar Sólrúnar, Sighvats Björgvinssonar eru að segja og flestie höfðu fyrir löngu gert sér grein fyrir var, að Jóhanna  sem forsætisráðherra var  löngu hætt að gera sér grein fyrir til hvers hún væri forsætisráðherra og formaður Samfylkingarinnar. Hún  eyddi allri orku sinni og „samningslipurð“  í að kalla fram og  elta "villiketti" og leita sér að andstæðingum til að stilla upp gegn sér og til að siga liði sínu á.

Það hefur aldrei þótt farsælt eða mjög gáfulegt að hengja bakara fyrir smið

Ég get því um margt tekið undir með þeim Kristrúnu, Ingibjörgu og Sighvati í gagnrýni þeirra á umræðu og atburðarrásina innan þeirra eigin flokks og ríkisstjórnarinnar. Þótt ég sé þeim ekki málefnalega sammála, hefur hið sama gerst innan Vinstri grænna í ríkisstjórnarsamstarfinu. Áður en yfir lauk höfðu 5 þingmenn yfirgefið þingflokk Vg og báðir formenn ríkisstjórnarflokkanna sagt af sér..

Það átti að endurskoða stjórnarsamstarfið haustið  2011 og  slíta því þá, ef ekki næðist málefnalegt samstarf. Þá hefði átt að skipta um forystu beggja flokkanna, frekar en hengslast tvö ár enn verklítil og með málefnin og flokkana í upplausn.

Nú verður fróðlegt að sjá hvað framtíðin ber í skauti sínu fyrir þessa tvo flokka en oft endurtekur sagan sig.

 

Heiðurskonan Marta í Víðidal, Skagafirði kvödd

Sumt fólk skilur eftir sig minningar á við litla  gimsteina, blóm eða græn laufblöð í hjörtum vina, sem eftir standa á bakkanum,  þegar horfið er á braut  yfir móðuna miklu. Þannig hygg ég að okkur flestum sé innanbrjósts er við kveðjum Mörtu í Víðidal. Við Ingibjörg og fjölskyldan erum þakklát fyrir  að hafa átt samleið með kærleiksríkri og góðri manneskju og notið  samvista við hana.

 Marta  Fanney Svavarsdóttir í Víðidal í Skagafirði var borin til grafar í dag og útförin gerð frá Víðimýrarkirkju.

Því miður gátum við ekki fylgt Mörtu síðasta spölinn en hugurinn var hjá Stefáni og fjölskyldu þeirra hjóna.

 Marta í Skógræktinni eins og hún oft var kölluð var ein af þeim fyrstu sem við Ingibjörg kynntumst í Skagafirði þegar við fluttum heim að Hólum í Hjaltadal 1981.  Skógræktin á Hólum var samvinnuverkefni Hólaskóla og Skógræktarfélags Skagafjarðar og snar þáttur í starfi, ásýnd og umgjörð staðarins. Marta sem þá var  orðin yfirmanneskja í stöð Skógræktar ríkisins í Varmahlíð var vakin og sofin yfir velferð trjáa og skógarlunda í héraðinu og nágrannasveitum.

Sem skólastjóri á Hólum átti ég við Mörtu margvíslegt samstarf þar sem hún var veitandinn en ég þiggjandinn. Til hennar voru sótt ráð og hún deildi út plöntum og hvatti alla sem til hennar leituðu. Hjartahlýja og góð leiðsögn fylgdi hverri plöntu úr hlaði. Skógurinn og trjálundirnir í Reykjarhólnum við Varmahlíð og reyndar víðar um Skagafjörð eru fallegir lundir og gróskumikill skógur, veglegir minnisvarðar um græna fingur og ræktunarstarf Mörtu sem átti hug hennar  allan. Marta var verkstjóri hjá Skógrækt ríkisins í Varmahlíð 1978- 2001  þar til er stöðin var lögð niður. Mér fannst  röng sú ákvörðun stjórnvalda að loka starfs-og þjónustustöðvum Skógræktarinnar eins og í Varmahlíð. En það var liður í einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar á þeim tíma. 

 Heimili þeirra hjóna, Stefáns og Mörtu í Víðidal  bar og geislaði sömu hlýju og gestrisni eins og gróðurinn.  Við Ingibjörg og krakkarnir okkar yngstu nutum þess að koma til Mörtu og Stefáns í Víðidal í stutta heimsókn.  Kakóið og pönnukökurnar vitnuðu um gestrisnina og var gerð góð skil.

Að leiðarlokum þökkum við Mörtu fyrir samferðina. Hún naut verðskuldað mikillar  virðingar í héraðinu og meðal allra sem þekktu til verka hennar. Það var gott að eiga Mörtu að vin og vinirnir voru margir.

 Marta skilur eftir sig gifturíkt starf sem mun bera uppi nafn hennar um ókomin ár: „Guð gefi landi voru margar slíkar“  var sagt um aðra merkiskonu, sem ég heimfæri á Mörtu Fanney Svavarsdóttur í Víðidal.

Marta eins og fleiri af hennar kynslóð voru hvött áfram af bjartsýni, afli og  gleði yfir nýfengnu fullveldi. Lýðveldið Ísland var í augsýn.

“Sú kemur tíð, er sárin foldar gróa,
sveitirnar fyllast, akrar hylja móa,
brauð veitir sonum móðurmoldin frjóa,
menningin vex í lundi nýrra skóga”.( Hannes Hafstein)

Blessuð sé minning Mörtu Fanneyjar Svavarsdóttur í Víðidal. Við Ingibjörg sendum Stefáni og fjölskyldunni allri innilegar samúðarkveðjur.

(Marta Fanney Svavarsdóttir  var frá Reykjum í Tungusveit, Skagaf.  f. 8.nóv. 1931. D. 15.05. 2013.                Maki: Stefán Gunnar Haraldsson frá Brautarholti  Skagafirði.  Þau stofnuðu nýbýli í landi Víðimýrar 1954 sem þau nefndu Víðidal og bjuggu þar sína búskapartíð. Þau eignuðust fjögur börn, Svavar Harald, Pétur Helga, Jóhönnu Sigríði og Margréti Sigurlaugu)  Nánar er greint frá æviferli og fjölskyldu í Morgunblaðinu í dag. laugardag 25. maí.

 

Ný ríkisstjórn í dag - gömul fer

Sjálfsagt er að óska nýrri ríkisstjórn og einstökum ráðherrum til hamingju og  velfarnaðar í starfi. Það er mjög skynsamlegt að stofna á ný sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti og þar með að styrkja stöðu þessara grunnatvinnugreina landsbyggðarinnar innan stjórnsýslunnar.  Mikilvægt er að skil milli ráðuneyta séu skýr og boðleiðir stuttar og einfaldar. Ég óska Sigurði Inga til hamingju með ráðherrastólinn.

Við stofnun „atvinnuvegaráðuneytisins“ var slegið saman mjög óskyldum þáttum og aðrir sem þar tilheyrðu vistaðir út.

Það að leggja niður sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið sýndi bæði dómgreindarleysi og veruleikafirringu forystumanna fráfarandi ríkisstjórnar og vanvirðu gagnvart landsbyggðinni og höfuðatvinnuvegum hennar. Sú sameining var gerð þrátt fyrir mótmæli allra sem þar áttu hlut að máli. Enda var hún fyrst og fremst   liður í því að þóknast aðlögunarkröfum ESB og losa sig við tvo ráðherra sem voru formönnunum ekki að skapi.

 Það mátti ljóst vera frá upphafi að erfitt yrði fyrir einn mann að hafa yfirsýn yfir óskyld verkefni í svokölluðu "atvinnuvegaráðuneyti".   Eftir þessi síðustu tvö ár liggur aðeins sérstakt veiðigjald, landsbyggðarskattur sem enginn kemst enn til botns í hvernig á að reikna út. 

 Þær kerfisbreytingar sem náðust fram í sjávarútvegi voru gerðar á fyrstu tveimur árum ríkisstjórnarinnar og höfðu mikla þýðingu einkum í minni sjávarbyggðum á landsbyggðinni. Hefði ég þó viljað komast enn lengra í þeim breytingum en við það var ekki ráðið.

Og þrátt fyrir mikinn þrýsting forystu ríkisstjórnarinnar tókst að koma í veg fyrir að  kröfurnar um eftirgjöf og aðlögun að skilyrðum ESB í landbúnaði,  sjávarútvegi, matvæla- og dýraheilbrigðismálum næðu fram að ganga. Er ég að vonum stoltur yfir mínum hlut þar.

 Svipaða sorgarsögu má segja um stofnun svokallaðs „velferðarráðuneytis“ en heilbrigðismálin hafa verið í ólestri og örugglega liðið fyrir flausturskennda sameiningu ráðuneyta og heilbrigðisstofnana enda eru þau mál ein og sér næg verkefni fyrir einn ráðherra.

 

 Síðustu tvö ár hafa verið fráfarandi ríkisstjórn ósköp verklítil og í stað vinnu að velferð almennings hafa formennirnir setið fastir í einstökum þráhyggjumálum og  leitað sér að andstæðingum sem hefur verið stjórnunarstíllinn. 

   Svífur samvinnuhugsjónin yfir vötnum nýrrar ríkisstjórnar

 Stjórnarsáttmáli þeirra flokka  sem nú taka við er um margt hógvær og sýnir vonandi jarðtengingu við fólkið og atvinnulífið í landinu, ekki síst á landsbyggðinni.  Hinsvegar er orðalagið mjög óljóst, talað er um úttektir og nefndir sem ber vitni um nokkurn vandræðagang.

Það er mjög gott ef svo verður í raun að samvinnuhugsjónin og ungmennafélagsandinn svífi þar yfir vötnum.  Ég er hinsvegar hissa á því að Framsókn skuli ekki vera með 5 ráðherra eins og Sjálfstæðisflokkurinn og tel það misráðið. Það er ekki svo auðvelt að breyta tölu ráðherra eftir á. Þá væri mjög óviturlegt og spor til baka  að leggja niður Umhverfisráðuneytið þó svo eðlilegt geti verið að endurskoða verkefnasvið þess.

Það sem vekur þó mesta furðu er að  Vigdís Hauksdóttir einn skeleggasti talsmaður framsóknarmanna á þingi og einlægur andstæðingur umsóknarinnar að ESB skuli vera sett út í kuldann. Eru það ákveðin skilaboð til grasrótarinnar og ESB- andstæðinga sem standa að baki Vigdísar.

 Ég veit  af kynnum mínum við það fólk sem nú sest á ráðherrabekkinn að hver og einn vill gagnast þjóðinni sem best.  Rétt er að leyfa nýrri ríkisstjórn að njóta hveitibrauðsdaganna og sjá  hvernig henni tekst að efna hin stóru loforð flokkanna frá því fyrir kosningar.  

   Eftirgjöf og óljóst orðalag í ESB-málum brennur á nýjum utanríkisráðherra

 ESB-umsóknin var lík í lest fráfarandi ríkisstjórnar frá fyrsta degi til hins síðasta. Þess vegna veldur það miklum vonbrigðum hversu yfirlýsingar nýju ríkisstjórnarinnar um Evrópusambandsumsóknina eru veikar og  loðnar.Gleymdu formennirnir hverju kjósendum var lofað?   Nú er talað um hlé á viðræðum en í samþykkt beggja flokkanna fyrir kosningar var því lýst yfir að þeim yrði hætt. Og einstaka þingmenn og frambjóðendur  tóku enn sterkar til orða. Umsóknin um aðild að ESB er pólitískt mál en ekki viðskiptasamningar á vogarskál, og hún snýst um framsal á fullveldi sem ekki á að þurfa neina nefnd í til að gera úttekt á. 

 Nú hlakkar í ESB-sinnum  yfir þeirri eftirgjöf sem sjá má í stefnuyfirlýsingunni, sbr. viðtal við Benedikt Jóhannesson í sjónvarpi í gærkvöld og gleði Stefáns Ólafssonar á Eyjunni í dag.

Það er því ljóst að hné forystumanna hinnar nýju ríkisstjórnar koma bogin til leiks í ESB- málinu. Það átti strax að lýsa því yfir undanbragðalaust að samningum og innlimunarferlinu í ESB væri hætt, afturkalla umsóknin, leysa upp allar samninganefndir og vinnuhópa, segja formanni samninga­nefndarinnar upp störfum og loka áróðursmiðstöð Evrópusambandsins. Samtímis á að óska eftir samstarfi við Norðmenn um endurskoðun á EES-samningum og byggja upp áframhaldandi sambönd við önnur ríki á grunni tvíhliða samninga eins og verið hefur.  Loðið orðalag í þessu stóra máli ríkisstjórnar gengur á svig við stefnu og kosningaloforð stjórnarflokkanna og er erfitt vegarnesti fyrir nýjan utanríkisráðherra. 

Ég óska Gunnari Braga hinsvegar  farsældar í vandasömu starfi utanríkisráðherra.

ESB- umsóknin afturkölluð ?

 Framsókn og Sjálfstæðisflokkur munu verða að standa við landsfundarsamþykktir og kosningaloforð sín og afturkalla umsókn Íslands að Evrópusambandinu , loka áróðurskrifstofu ESB, skera á „mútustyrkina“ og treysta sjálfstæði þjóðarinnar í samskiptum við aðrar þjóðir. Ef þeir gera það ekki strax og afdráttarlaust  flækjast þeir áfram í netinu og litið verður á það sem hrein svik. Það var Alþingi sem samþykkti að sækja um aðild og það er því þess að samþykkja breytingu þar á og afturkalla umsóknina.

Hamskipti Framsóknar og VG í  ESB- málum  

Framsóknarflokkurinn undir forystu Halldórs Ásgrímssonar var mjög ESB- sinnaður og yfirbauð meira að segja Samfylkinguna í undirlægjuhættinum gangvart ESB og vildi hraðferð þar inn. Grasrótin leit á stefnu Halldórs og forystusveit hans í ESB- málum sem svik við flokkinn. 

Vinstrihreyfingin grænt framboð var meðal annars stofnuð um sjálfstæði í utanríkismálum og til að berjast gegn hugsanlegri umsókn og aðild að ESB-  Þar skildu leiðir milli VG og  Samfylkingar í upphafi. Það var hinsvegar forysta VG sem gekk á bak stefnu flokksins og loforða og sótti um aðild að ESB.  Á síðasta landsfundi  samþykkti VG að halda því umsóknar- og innlimunarferli áfram. 

 Framsóknarflokkurinn getur í raun ekki annað en staðið við að afturkalla umsóknina eins og hann hefur lofað.  Þá hefur forysta þessara tveggja  flokka farið í hring á nokkrum árum.

 Fyrrverandi formaður Bændasamtakanna hlýtur að standa í lappirnar 

Sjálfstæðisflokkurinn getur ekki annað en staðið við sína landsfundarsamþykkt sem einnig er afdráttarlaus um afturköllun umsóknarinnar. Ég óska  fyrrverandi formanni Bændasamtaka Íslands, Haraldi Benediktssyni til hamingju að vera kominn á þing. Það er fengur að Haraldi í þingliðið og gott fyrir landsbyggðina.

 Saman og með liði Bændasamtakanna  tókum  við slaginn í minni ráðherratíð og síðar í utanríkismálanefnd Alþingis gegn framsali á meginhagsmunum Íslands til ESB. En hart var sótt að okkur af „Sambandssinnum“ innan ríkisstjórnarinnar  og á Alþingi eins og atburðarásin sannar.  Haraldur á sinn pólitíska feril undir því að afturköllun umsóknar að ESB verði afdráttarlaus.

Sjálfstæði þjóðar er ekki verslunarvara

 Sjálfstæði þjóðarinnar og fullveldi  á ekki að gera að verslunarvöru í samskiptum við ríki eða ríkjasambönd.  Verði umsóknin að ESB nú formlega og endanlega afturkölluð hefur verið til nokkurs barist. Ég treysti á að svo verði gert.   

Yrði skelegg sem ráðherra

 Vigdís Hauksdóttir hefur barist einarðlega gegn umsókn og innlimun Íslands í ESB og flutt um það tillögur að draga beri þá umsókn til baka. Ég vona og treysti því að við það verði staðið og umsóknin afturkölluð tafarlaust og tekin upp samskipti við ESB á jafningja grundvelli eins og við önnur ríki.

Annars ætla ég ekki að blanda mér í skiptingu ráðuneyta og vali á einstaka þingmönnum í ráðherrastóla hjá Framsóknarflokki og Sjálfstæðisflokki.  Hinsvegar vaknar sú spurning hvort strax eigi að hefja eineltisumræðuna  gagnvart einstökum þingmönnum og ráðherrum eða ráðherraefnum og  þá eru einhverjir fengnir til að ríða á vaðið  í ómálefnalegu einelti samanber meðf. frétt:

"Áhyggjur verði Vigdís ráðherra“ 

 Orðræðan er einum of kunnugleg.  Eineltið á að halda áfram.  Vigdís Hauksdóttir hefur barist einarðlega gegn umsókn og innlimun Íslands í ESB og flutt um það tillögur að draga beri þá umsókn til baka. Ég vona og treysti því að við það verði staðið og umsóknin afturkölluð tafarlaust og tekin upp samskipti við ESB á jafningja grundvelli  eins og við önnur ríki. Sambandssinnar hafa haft horn í síðu Vigdísar vegna þessa ekki síst á Alþingi.

 Gæti verið að þessi einarða afstaða Vigdísar ásamt mjög skeleggri baráttu á þingi í fleiri málum einkum þeim  sem lúta að velferð og réttindum fólks kalli fram m.a. ómálefnaleg viðbrögð andstæðinganna.

Ég treysti m.a. Vigdísi til að bogna ekki í ESB - málinu. Það geta  því miður hin ólíklegustu hné gert þvert á gefnar yfirlýsingar. Ég vona að sagan með þingflokk  og forystu VG  í ESB málinu endurtaki sig ekki hjá væntanlegum ríkisstjórnarflokkum. Til þess er nú of mikið í húfi.

Vigdís Hauksdóttir  hélt uppi baráttu fyrir sjónarmiðum sínum á Alþingi og fékk oft ágjöf og kaldar kveðjur frá forystumönnum ríkisstjórnarflokkanna sem þoldu illa eindrægni hennar og hreinskilni. Þar á bæ vissu menn gjarnan upp á sig sökina og kveinkuðu sér undan.

Má segja að Vigdís hafi jafvel oft á tíðum veitt öðrum framsóknarmönnum  visst  skjól í umræðunni og hún á tvímælalaust sinn veigamikinn þátt í kosningasigri flokksins.

 

Glæsilegt hjá Eyþóri Inga

Ég á líf, Ég á líf - vegna þín  - fór áfram í úrslitin n.k. laugardag. Við öll erum mjög stolt.

Eyþór Ingi hefur afar fallega og mikla rödd og tæra tóna. Baksviðið gaf í senn hlýjan og sterkan bakgrunn fyrir bæði lag og texta.

Það yljaði okkur sem erum á "sauðskinnskónum" að heyra textann fluttan á íslensku. Það gerði allan flutninginn enn þá áhrifameiri, miklu frekar en að hnoða honum yfir  á ensku eins og var títt hér fyrir nokkrum árum.

Hlökkum til laugardagsins

 

 

Háir vextir eru hagstjórnarmistök Seðlabankans

 Seðlabankinn tilkynnti í gær áfram óbreytta háa stýrivexti, 7% á daglánum og 6% á almennum stýrivöxtum. Í löndunum í kringum okkur eru þeir komnir niður í 1-3 %. Og svo er eðlilega kallað eftir jafnræði í samkeppnisaðstöðu atvinnulífis og búsetu  milli landa hvað fjármagnskostnað varðar. Jafnframt telur Seðlabankinn að hagvöxtur verði minni en áætlað var eða milli 1- 2%.  Sumir kalla eftir erlendum fjárfestingum á þessum lágu útlendu vöxtum. Til hvers það þegar við höfum næga  íslenska peninga hér innanlands sem aðeins þurfa að komast í brúk.

Himinháar hagnaðartölur bankanna

Meðan útlánavextir eru í himinháir eru innlánsvextir eru hér jafnvel neikvæðir í 3-4% verðbólgu. Manni sundlar við að heyra í fréttum gríðarlegar hagnaðartölur bankanna sem þýðir að þeir bólgna út af íslenskum krónum.   Sem betur fer koma gjaldeyrishöftin í veg fyrir að hægt sé að flytja þessa peninga úr landi hömlulaust því til þess höfum við alls ekki gjaldeyri og munum ekki eiga á næstu árum.

Við eigum svo mikla möguleika ef rétt er á haldið

Það er hrópað á innlendar fjárfestingar til að örva atvinnulíf og framleiðslu og þar með nettó gjaldeyristekjur. Ferðaþjónustan,  sjávarútvegurinn, landbúnaðurinn, garðyrkjan, fiskeldið, matvælavinnslan  og nýsköpunin skortir fjármagn og það eru til krónur sem þarf að koma í notkun. Það sér hver heilvita maður að vinnulag og sjálftökuvald Seðlabankans í þessum efnum  gengur ekki. Kallað er eftir  og lofað niðurfellingu skulda hjá bæði einstaklingum og fyrirtækjum. Sum fyrirtæki hafa nú þegar  fengið miklar niðurfellingar önnur ekki. Síðan eiga þau  að keppa innbyrðis á þessum háu vöxtum. Sér nú hvert er  óréttlætið.   Fyrsta skrefið í þessum efnum ætti að vera það að lækka vextina og jafna aðstöðumuninn.

Beitum íslensku krónunni til eflingar atvinnulífs 

 Háir stýrivextir Seðlabankans og síðan bankakerfisins í heild  hafa  tafið uppbyggingu og nýsköpun í atvinnulífinu og þrengt með óeðlilegum hætti að skuldurum. Fyrsta skrefið ætti að vera að lækka stýrivextina umtalsvert t.d. niður í 2-3%  svipað eins og er í nágrannalöndunum. Við eigum að koma í notkun þeim peningum, íslenskum krónum sem hlaðast upp í bönkunum hér heima  til hagsbóta  fyrir almenning og eflingar atvinnulífs í landinu á okkar eigin forsendum . Seðlabankinn segist eiga að fara að stefna stjórnvalda. Látum hann gera það.

Ég á líf - Ég á líf - vegna þín

Framlag Íslands til Euróvisionkeppninnar í ár er  Ég á líf  sem er óður til lífsins og ástarinnar.

Textinn er í senn einfaldur og afar fallegur. Skilaboðin eru skýr. Trúin á lífið og það getur þurft að klífa yfir fjöllin til að finna ástina sem gefur kraftinn og  nærir trúna. Við settumst  niður, við  Valdimar Kolka, dóttursonur, og Katrín Kolka, sonardóttir, og slógum inn í tölvuna þetta fallega ljóð. Valdimar fór einn daginn og söng það í skólanum. Ég set það hér inn á síðuna og hvet sem flesta til að taka undir með Eyþóri Inga.

 

Lagði ég af stað í það langa ferðalag

ég áfram gekk í villu eirðarlaus

Hugsaði ekki um neitt, ekki fram á næsta dag

Einveru og friðsemdina kaus

Ég á líf, ég á líf

yfir erfiðleika svíf

Ég á líf, ég á líf vegna þín

Þegar móti mér blæs

yfir fjöllin há ég klíf

Ég á líf, ég á líf, ég á líf

 

Ég skildi ekki ástina sem öllu hreyfir við

þorði ekki að faðma og vera til.

Fannst sem ætti ekki skilið að opna huga minn

Og hleypa bjartri ástinni þar inn.

Ég á líf , ég á líf

Yfir erfiðleika svíf

Ég á líf , ég á líf vegna þín.

Þegar móti mér blæs

Yfir fjöllin há ég klíf

Ég á líf, ég á líf vegna þín

Ég á líf, ég á líf.

 

Og ég trúi því

já ég trúi því

kannski opnast fagrar gáttir himins

Yfir flæðir fegursta ástin

hún umvefur mig alein

 

Ég á líf, ég á líf

yfir erfiðleika svíf

Ég á líf, ég á líf vegna þín

Þegar móti mér blæs

yfir fjöllin há ég klíf

Ég á líf, ég á líf vegna þín

Ég á líf, ég á líf, ég á líf

(Lag og texti: Örlygur Smári & Pétur Örn Guðmundsson. Flytjandi: Eyþór Ingi.)

 

Um leið og við óskum góðs gengis í Euróvisionkepnninni er gott að hafa með sér aukapar af sauðskinnsskóm yfir fjöllin.